In
de nacht van 5 op 6 april 1945 kwam een groep van rond de 800
Georgische soldaten in opstand tegen de op Texel gelegerde Duitse
soldaten. De Georgiërs waren naar Texel gekomen nadat ze in het
oostfront gevangen waren genomen en via werkkampen waren uitgekozen
om als hulptroepen te dienen in het Duitse leger. Op 5 april kregen
de Georgiërs te horen dat ze werden overgeplaatst naar het front in
de buurt van Arnhem waarna de 'Opstand Der Georgiërs' begon.
Texel
heeft tot de laatste maand van de oorlog weinig meegekregen van wat
zich in de rest van Europa afspeelde. De meeste Texelaars leefde
gewoon het leven wat ze altijd al leefde. En de Duitse bezetting
heeft dit dan ook vrijwel niet verstoord. Rond 5 april dachten de
meeste Texelaars dat de oorlog zijn laatste dagen had bereikt, evenals
de Duitse bezetters die al wel wisten dat ze oorlog hadden verloren.
De 800 Russen uit Georgië vormde het 822e Georgische Bataljon en
waren ingelijfd in de Duitse Wehrmacht. Op donderdag 5 april 1945 gaf
de Duitse Klaus Breitner (de bataljonscommandant van de Georgische
eenheid) het marsbevel aan de Georgische commandant Sjalwa Loladze
dat ze de volgende dag werden overgeplaatst om tegen de geallieerde
te vechten in Oost-Nederland. De Russen vreesde dat als ze dit deden
ze na de oorlog door de Sovjet Unie als collaborateurs werden gezien
en beraamde een al langer geplande opstand. Die beruchte nacht zou de
opstand om precies 1:00 uur beginnen.
 |
| Georgiërs van het 822 Bataljon |
In
mei 1940 trekken de eerste Duitsers vanaf de marinebasis in Den
Helder naar het vredige waddeneiland Texel. Texel zal samen met Den
Helder gedurende de oorlog een belangrijk onderdeel worden van de
opdat moment nog te bouwen Atlantikwall. Op 20 mei 1940 komt de
eerste Duitser naar Texel die daar de rest van zijn leven zou blijven
wonen. Heinz Hlawatschek was een proviandmeester van het Duitse leger
en kwam samen met nog een soldaat naar Texel om voorbereidingen te
treffen voor de kost van Duitse troepen. In totaal zouden er 2000
Duitse soldaten naar Texel komen, niet zo zeer voor het verdedigen van
het eiland maar hoofdzakelijk om een rust perioden te krijgen na een zware tijd. Desalniettemin maken de Duitsers van Texel een zwaar
uitgebouwde vesting bestaande uit circa 500 bunkers. Één van de
belangrijkste punten op Texel was het Marsdiep tussen Texel en Den
Helder. Dit punt vormde een belangrijke konvooiroute en werd zwaar
verdedigd vanaf de Zuid-Batterij op de Mok. Hoewel de oorlog voor de
Texelaars vooral een oorlog op afstand was. Zou de oorlog aan het
Oostfront toch ingrijpende gevolgen voor Texel teweeg brengen. Aan
het Oostfront werden namelijk de Georgiërs gevangen genomen die van
Texel 'Europa's laatste slagveld' hebben gemaakt.
De
Ostlegionen
In
juni 1941 word door de Duitsers Operatie Barbarossa gestart die het
Rode Leger van Stalin moest verslaan. In het Rode leger diende
verschillende Sovjet volkeren waaronder de Georgiërs. Veel van deze
troepen werden door de Duitsers gevangen genomen en in kampen
gestopt. In de winter van 1941 vroor het 30 tot 40 graden en in
sommige kampen overleden 50 tot 80 procent van de gevangen aan de
kou, honger, slechte huisvesting en gebrek aan warme kleding. In
totaal werden er ruim 5,5 miljoen Russen door de Duitsers gevangen
genomen waarvan ruim de helft het niet heeft overleefd. Ook het
Duitse leger kent zware verliezen en in het voorjaar van 1942 werd
besloten om hulptroepen uit deze kampen te rekruteren waarbij handig
word ingespeeld op de nationalistische gevoelens van de Russen. Voor
de Russen is de keuze van het toetreden tot het Duitse leger
eigenlijk geen keuze. Het is of sterven in de kampen, of in leven
blijven en dienen voor de Duitse Wehrmacht. Deze troepen werden de
'Ostlegionen'
genoemd en bestond naar schatting uit ongeveer 1 tot 1,5 miljoen man.
Één van de deze legioenen was het Georgische legioen bestaande uit
13 veldbataljons die weer bestonden uit 800 Georgiërs en 400
Duitsers. Het Georgische Bataljon wat uit eindelijk op Texel terecht
zal komen bereikt via Polen en Frankrijk uiteindelijk in september
1943 Zandvoort als voorlopig eindpunt.
Georgiërs
in Zandvoort
 |
| Georgiërs op het strand van Zandvoort |
Al
vrij snel nadat de Georgiërs waren aangekomen in Zandvoort zochten
ze contacten in het plaatselijke ondergrondse verzet. Ze slaagde erin
in contact te komen met de CPN (Communistische Partij van Nederland)
die worden gezien als de eerste verzets-organisatie van Nederland.
Hiermee voeren de Georgiërs kleine acties uit zoals het onklaar
maken van mijnen voor een eventuele geallieerde landing. Als deze
landing uitblijft word het plan gemaakt om in opstand te komen tegen
de Duitsers waar twee Georgiërs een hoofdrol in hebben gespeeld. Het
gaat daarbij om de Georgische
commandant Sjalwa
Loladze,
en de politieke verbindingsofficier van het bataljon Evgeny
Artemidze.
In eerste instantie krijgen ze de opdracht van het verzet om met name
munitie en levensmiddelen uit de Duitse depots te ontvreemden en over
te dragen aan het verzet. De Georgiërs wilden echter meer doen en
hadden het plan gesmeed om met het hele 822e Georgische Bataljon
bestaande uit 800 Georgiërs op te rukken richting Amsterdam om de
bezetter te verslaan. Dit plan werd door Loladze voor het eerst
voorgedragen op een bijeenkomst van het verzet in het theehuis van de
Haarlemse beeldhouwer Marie Andriessen waar zich in het atelier een
wapendepot bevond van het verzet. In dit gesprek tussen Loladze en
Artemidze met het verzet werd duidelijk dat het een onmogelijke opgaven
was omdat er te weinig man was en te weinig wapens. Na enige tijd
besefte de Georgiërs dit ook en werd de afspraak gemaakt enkel in
opstand te komen als ze werden ingezet tegen de bondgenoten.
Waarschijnlijk heeft de Duitse bezetter lucht gekregen van de plannen
voor een opstand want niet veel later na dit gesprek werd het hele
822e Georgische Bataljon na 17 maanden in Zandvoort te hebben gezeten
overgeplaatst naar Texel. De Georgiërs wisten hun overplaatsing nog
te melden bij het verzet die de informatie weer door speelde naar
Engeland wat uiteindelijk resulteerde in een geallieerd bombardement
op Zandvoort.
 |
| Ortskommandatur in
Den Burg 'Hotel Texel' / Lindeboom |
Sjorsiërs
op Texel
 |
| Aan alle bewoners van Texel |
Op
10 januari 1945 vertrokken de Georgiërs richting Texel waar ze de
eerder gelegerde Noord-Kaukasiërs
aflosten. Op Texel werden de Georgiërs direct ingezet bij het bij
het uitbouwen van de Atlantikwall wat voor hun vooral bestond uit het
bouwen van versperringen en het leggen van mijnen. Mijnen die de
Georgiërs veelal de zelfde nacht al weer onklaar maakte. Meteen op
de eerste nacht dat de Georgiërs op Texel waren gearriveerd werd er
door Artemidze
contact gezocht met het verzet op Texel. Artemidze raakte in contact
met Jac Keijzer die ondercommandant was bij het Texelse verzet.
Artemidze had zijn naam doorgekregen van enkele Kaukasiërs die ook
in contact stonden met het Texelse verzet en nu zij waren verdwenen
wilden Artemidze dit contact voortzetten. Al snel werd duidelijk dat
Artemidze en Loladze nog steeds het plan hadden om tegen de Duitsers in
opstand te komen en wilden daarbij graag hulp krijgen van het Texelse
verzet en de lokale bevolking. De ondergedoken Kaukasische officier
Bet ja Digurow raakt in contact met Artemidze en Loladze in het huis
van Jac Keijzer en daar worden de eerste handelingen over een
eventuele opstand besproken. De plannen worden gesmeed en de opstand
krijgt de codenaam 'Dag der Geboorte' of in het Georgisch 'Denj
Rozjdenij' (verjaardag) Het 822e Georgische Bataljon word opgedeeld
in 6 groepen die ieder een stuk van het eiland moesten veroveren.
Melikia
moest met circa 80 tot 100 man de Zuid-Batterij in handen zien te
krijgen wat een moeilijke opdracht was. De bezetting in elke batterij
bestond uit gemiddeld 250 man en de Georgiërs hadden nooit toegang
tot de batterijen gekregen omdat de Duitsers hun onvoldoende
vertrouwden. Een derde moeilijkheid was dat de batterijen waren
omgeven door mijnenvelden. De hoofdbewapening van de Zuid-Batterij
bestond uit 3 zware stukken geschut die stonden opgesteld in Open
Beddingen. Hiermee was het mogelijk in een bereik van 360 graden te
vuren en zo naast doelen op zee, ook doelen landinwaarts konden
bestoken. Na de Zuid-Batterij moest Melikia doortrekken richting
Den Hoorn waar ze bunkers op de Loodsmanduin diende te veroveren.
Loladze
zou met zijn groep het Duitse hoofdkwartier Texla in Den Burg
overmeesteren. En vervolgens doortrekken naar het Ortskommandatur in
Den Burg. Wat zat gevestigd in hotel 'Texel' (tegenwoordig hotel
Lindeboom) Bij het Duitse hoofdkwartier Texla stond een grote bunker
van het type 617 (Nachrichtenstand für Netzknotenpunkte) in de
bunker bevond zich een manschappenverblijf waar al veel Georgiërs
waren ondergebracht.
Congladze
kreeg de taak om met alle Duitse soldaten in de Dennen en de Koog af
te rekenen. In de Dennen bevond zich een grote bunker stelling waar
ook al veel Georgiërs waren ondergebracht. Ook rondom de Koog
bevonden zich bunkers welke door de groep van Congladze onschadelijk
gemaakt diende te worden. Als dit was gelukt zouden ze doortrekken
richting Oudeschild waar ze de haven moesten in menen.
Artemidze
en Nozadze
Kregen
de opdracht om het vliegveld De Vlijt te overmeesteren. En vervolgens
het gebied rondom de Slufter. Ook hier stonden een aantal bunker
stellingen welke uitgeschakeld moesten worden om luchtlandingen van
de Duitsers te voorkomen. En eventuele geallieerde luchtlandingen
mogelijk te maken.
Madsijdze
moest met zijn groep Georgiërs richting de vuurtoren trekken om daar
de Noord-Batterij in handen te krijgen. Iets wat net als bij de
Zuid-Batterij een vrijwel onmogelijke taak was. In de Noord-Batterij
stonden vier stukken geschut en een grote eenheid van de Duitse Marine.
Nu
de plannen voor de opstand waren gemaakt gebeurde er iets wat niemand
had verwacht en de plannen in een stroomversnelling brachten. Op 5
april kreeg Loladze van de Duitse commandant Klaus
Breitner te horen dat de volgende dag 500 van de 800 Georgiërs
overgeplaatst werden naar het front in de buurt van Arnhem waar ze
ingezet zouden worden tegen de geallieerde.
6 april, de dag van de opstand
.jpg) |
| Vuurtoren Texel |
De
Georgiërs besloten direct in opstand te komen omdat als ze eenmaal
overgeplaatst waren er vrijwel geen mogelijkheid meer toe was. Ze
besloten het Texelse verzet niet in te lichten over hun plannen omdat
deze volgens de Georgiërs toch niks deden zonder toestemming uit
Engeland. Toch werden enkele leden van het verzet een paar uur van te
voren ingelicht maar deze besloten niks te doen omdat ze dachten dat
het met een sisser zou aflopen, en wilden geen slapende honden wakker
maken. De Georgiërs vertelden de Texelse verzetsmannen dat ze die
nacht om 1:00 uur in opstand kwamen met een 'stille trom' Wat inhoudt
dat er tijdens de opstand geen geluid gemaakt mag worden wat de
omliggende Duitse eenheden wakker zal maken. Om precies 1:00 uur 's
nachts worden vrijwel alle Duitsers op Texel met uitzondering van de
soldaten op de twee batterijen in koele bloeden vermoord. Elke
Georgiër had één of meerder Duitsers toegewezen gekregen welke hij
om klokslag 1:00 uur moest ombrengen. Iets wat in de meeste gevallen
met messen is gebeurt. De eerste slag was geslaagd en de rest van het
plan trede in werking. Congladze kamde De Dennen en De Koog uit en
toen dit was gelukt trokken ze richting Loladze die in Den Burg zat.
Hier kreeg de groep van Congladze de opdracht richting de haven van
Oudeschild te gaan waar nog een aardige groep Duitsers zat. Congladze
wilden de haven nog voor zonsopkomst in handen hebben en na enkele
gevechten tegen de Duitsers was de haven in handen van de Georgiërs.
Vervolgens trokken er een aantal Georgische pelotons richting de
batterijen maar wisten deze niet met een aanval te verrassen omdat
een aantal Duitsers erin was geslaagd alarm te slaan. Tegen
zonsopkomst waren bijna alle 400 Duitsers uit het Georgische Bataljon
omgebracht en was een groot deel van het eiland in Georgische handen.
Slechts 15 Duitsers uit het Georgische Bataljon overleefde die fatale
nacht. De grote bunker bij Texla werd door de Georgiërs gebruikt als
commandopost waar hun gewonden heen worden gebracht en hun volgende
stappen werden besproken. Ook de Duitse commandant Klaus Breitner
weet te ontkomen en slaagt er uiteindelijk in de Zuid-Batterij te
bereiken waarna hij groot alarm slaat in Den Helder. In Den Helder
word de melding direct serieus genomen en binnen enkele uren staan er
800 extra Duitse soldaten bij de Zuid-Batterij. Terwijl er door de
Duitsers een tegenaanval word gepland word bij Texla de Nederlandse
vlag gehesen en houd Loladze een toespraak. In samenwerking met het
Texelse verzet zijn er pamfletten verspreid waarin word gemeld dat
alle Texelse mannen zich bij Loladze moeten melden. Achteraf bleek
dat de Texelse mannen zich moesten melden als blijk dat ze achter de
Georgiërs stonden. Als ze dit niet deden zouden de Georgiërs de
bevolking ook niet sparen. Op het moment dat er honderden burgers op
de oproep waren afgekomen en zich hadden verzameld bij Texla begon de
Duitse tegenaanval. Texla werd vanaf de batterijen bestookt met
granaten waarna Loladze zich met zijn staf terugtrok. Hij liet de
bevolking aan hun lot over die uiteindelijk door het verzet weer zijn
weggestuurd. Na Texla was ook Den Burg aan de beurt en werden er
omstreeks 16:30 uur vanaf de Noord en Zuid-Batterijen, vanaf Den
Helden en waarschijnlijk zelfs vanaf Vlieland in minder dan een uur
tijd ruim 2000 granaten op het centrum van Den Burg gegooid. Den Burg
lag in puin en er waren een groot aantal gewonden en doden. Daarnaast
werden er in eerste instantie 14 Texelaars door de Duitsers
gearresteerd en overgebracht naar de Mok waar ze gefusilleerd zouden
worden. 4 Texelaars wisten te ontsnappen maar de rest is
daadwerkelijk op het strand nabij de Mok gefusilleerd. Deze Texelaars
werden er van verdacht samen te werken met de Georgiërs maar waren
in de meeste gevallen onschuldige burgers.
.JPG) |
| De Texla bunker |
Op 5 april was heel Texel nog in
Duitse handen maar na de beruchte nacht op 6 april was op
uitzondering van de batterijen heel Texel in handen van de Georgiërs.
Na de Duitse tegenaanval die dag was Den Burg en Oudeschild weer in
handen van de Duitsers. En trokken de Georgiërs zich terug naar De
Koog, het vliegveld en de vuurtoren. Hoewel de Georgiërs zware
verliezen kende en terrein verloren bleven ze hard door vechten mede
door de wetenschap dat opgeven de kogel betekenden. De Texelse
bevolking deelde in het geheim voedsel met de Georgiërs die zich
uiteindelijk terugtrokken in de door de Duitsers gebouwde bunkers.
Waarin grote hoeveelheden munitie lag. Toch begon het er voor de
Georgiërs steeds slechter uit te zien want op de vierde dag kwam ook
De Koog weer in Duitse handen. Op 8 april vertrok de reddingsboot van
Cocksdorp richting Engeland om hulp te halen nadat al het
radioverkeer was weggevallen. Aan boord van de 'Joan Hodson' waren 10
Texelaars en 4 Georgiërs die na 24 uur de Engelse kust wisten te bereiken.
Door middel van een lichtkogel lieten ze weten dat ze aan wal wilden
en al snel verscheen er een Engels verkenningsvliegtuig die hun de
juiste route wees. Na de oorlog is de weg die deze mannen hadden
afgelegd als eerbetoon benoemd tot de 'Texel Way' Al snel bleek dat
er geen hulp zou komen mede door de net begonnen onderhandelingen
over de capitulatie van Duitsland. Toch blijven er op Texel zware
gevechten plaats vinden en is de strijd nog maar net begonnen. Rondom
vliegveld De Vlijt houden een grote groep Georgiërs zich schuil
waarna de Duitsers alle plekken rond het vliegveld waar Georgiërs
kunnen zitten in de brand steken en vernietigen. Tientallen
boerderijen en huizen gaan in vlammen op en een aantal Georgiërs
vind de dood. Onder hun zit ook de Georgische leider Loladze die zat
ondergedoken in boerderij Plassendaal. Na zijn dood werd het bevel
overgenomen door Congladze die nog enkele dagen stand wist houden. De
situatie op Texel werd steeds nijpender want de zowel de Georgiërs
als de Duitsers hadden zware verliezen en weinig zicht op
vooruitgang.
Op
12 april kwamen de eerste tanks aan op Texel als onderdeel van de
naderende zuiveringsactie. De Duitsers wilden Texel meter voor meter
uitkammen en elke Georgiërs die ze tegen zouden komen ter plekke
doodschieten. En hoewel de Georgiërs het nog enige tijd wisten uit
te houden en zelfs enkele tanks wisten uit te schakelen werden ze
toch genoodzaakt naar het laatste stukje eiland terug te trekken wat
nog in Georgische handen was, de vuurtoren. De opstand was mislukt
want in de wijde omtrek van de vuurtoren bevonden zich rond de 2000
Duitse soldaten terwijl de Georgiërs nog maar met een man of 50
waren. De rest van de Georgiërs zat verspreid over het eiland in
lege schuurtjes en boerderijen. De Duitsers begonnen hun
zuiveringsactie en trokken in een lange rij van om de 7 meter een
soldaat over het eiland en schoten alles kapot en in de brand waarvan
ze het vermoeden hadden dat er een Georgiër zat. Bij de vuurtoren
vonden nog steeds zware gevechten plaats en laatste Georgiërs
trokken zich terug in de vuurtoren welke door de Duitsers zwaar onder
vuur werd genomen enkele Georgiërs pleegde zelfmoord en andere
vochten door tot de laatste kogel. Vanaf dat moment dachten de
Duitsers dat hun zuiveringsactie was geslaagd en geen enkele Georgiër
op Texel nog in leven was. Maar mede door de heldenmoed van de
Texelse bevolking wisten 200 Georgiërs te overleven. Op 5 mei een
maand na het uitbreken van de opstand capituleerde Duitsland en was
de oorlog over. Alleen op Texel bleven de Duitsers jacht maken op
Georgiërs die op hun beurt weer terug vochten tegen de Duitsers.
Mede door het ontbreken van geallieerde eenheden op Texel bleef hier
de oorlog nog 2 weken door gaan tot daadwerkelijk de Canadezen voet
aan wal zetten op Texel. Op 20 mei 1945 gaven de laatste Duitse
soldaten op Texel zich over en was de bloedmaand van Texel een
geschiedenis die tot op de dag van vandaag zijn sporen nalaat.
Sjalwa
Loladze
.jpg) |
| Loladze |
Voordat
Loladze toetrad tot het 822e Bataljon had hij de leiding over een
eskader bij de luchtmacht van de Sovjet Unie. Tijdens één van zijn
tochten werd het vliegtuig waar hij in vloog neergeschoten boven
Oekraïne.
Loladze wist te ontsnappen met een parachute maar werd op de grond
door de Duitsers aangehouden en overgebracht naar een kamp in Poltawa
(Oekraïne)
Waar de omstandigheden meer dan onmenselijk waren. Hier werd hij
waarschijnlijk uitgekozen om te gaan dienen in één van de
Oost-Legioenen. Hij werd overgeplaatst naar Polen waar hij getraind
werd om uiteindelijk de 5e compagnie van het 822e Georgische Bataljon
te gaan leiden.
Tijdens de opstand van de
Georgiërs op Texel was hij één van de hoofdrolspelers.
Sjalwa Loladze is doodgeschoten
tijdens de zuiveringsactie rondom Zuid-Eierland. Waar hij zat
ondergedoken in de boerderij 'Plassendaal die tijdens deze
zuiveringsactie door de Duitsers in de brand is gestoken. Loladze
wist uit de brandende boerderij te ontsnappen maar werd vrijwel
direct door Duits vuur geraakt en overleed in een greppel naast de
boerderij. Waarschijnlijk wisten de Duitsers niet wie ze dood hadden
geschoten want de zoektocht naar hem bleef doorgaan. Loladze heeft
zijn laatste rustplaats gevonden op de Georgische Begraafplaats op
Texel.
Het
822e Georgische Bataljon
Nadat
de Georgiërs in de werkkampen waren uitgekozen om in het Duitse
leger te dienen werden ze overgebracht naar Polen in de buurt van de
stad Kruszyna waar ze
een training zouden krijgen in het Truppenubungsplatz Mitte Radom
(trainingscentrum midden, gelegen in de Poolse stad Radom) Dit
trainingscentum was één van de grootste oefenvelden van de
Wehrmacht en had een grote van enkele honderden vierkante kilometers.
En werd hoofdzakelijk bevolkt door etnische minderheden zoals de
Georgiërs. Aan het einde van 1941 waren er dan ook meer dan 12.000
Georgiërs in het kamp en rond de 3000 man Duits personeel. En waren
onderverdeeld in 10 tot 13 bataljons.
Bestaande uit in ieder geval
de volgende Bataljons
795e Bataljon
796e Bataljon
797e Bataljon
Het
822e Bataljon
De
eerste opdracht die het Bataljon Kreeg was het bestrijden van het
Poolse verzet in de nabije omgeving van het kamp. Dit bleek echter al
gauw een foute zet van de Duitsers want in plaats van het verzet uit
te schakelen werden enkele Georgiërs juist lid van het Poolse
verzet. Onder andere van de Armia
Krajowa die zouden uitgroeien tot één van de grootste
verzets-organisaties van de hele oorlog. Dit speelde zich af
omstreeks 1942.
Begin
1943 word het 822e Georgische Bataljon overgeplaatst naar Frankrijk
en in September 1943 belanden de meeste Georgiërs in Zandvoort,
slechts een klein deel van het Bataljon komt terecht in Beverwijk
waar ze worden gelegerd in fort Sint Aagtendijk. Het 822e Bataljon
bestond uit 7 compagnies die allen onder leiding stonden van de
Duitse commandant Klaus Breitner. De 7 compagnies
werden op zichzelf geleid door Georgische commandanten.
1e Compagnie,
werd geleid door: Krieger
2e Compagnie,
werd geleid door: Tocha
3e Compagnie,
werd geleid door: Klein
4e Compagnie,
werd geleid door: Rothert
5e Compagnie, werd geleid door: Loladze
6e Compagnie,
werd geleid door: Kovan
7e Compagnie, werd geleid door:
Congladze
WORD VERVOLGD
Enkele afbeeldingen zijn afkomstig van de website 'Russenoorlog.nl' Weer andere zijn fotokopieën afkomstig uit het oorlogsmuseum op Texel. De informatie is hoofdzakelijk afkomstig uit boeken en docu's. En door ons samengesteld tot bovenstaand artikel. Op dit artikel komt nog een vervolg waarin we dieper in gaan op de personen achter de opstand. Hoe het voor de Georgiërs na de oorlog is verlopen en over de Russische begraafplaats op texel.
In de zomer van 2017 is de bunker voor een groot deel vrij gegraven en kwam er een prachtige bunker tevoorschijn. Het betreft een bunker van het type 617 waarvan er in Nederland 3 zijn gebouwd. De andere nog bestaande bunker van dit type staat in Alkmaar en word gebruikt als bloemenzaak. De bunker was tijdens de oorlog een telefoonbunker bestaande uit een schakelruimte, een gang waar een kabelrol ter reparatie lag, een ruimte om accu's op te laden en een ruimte voor de crew van de bunker welke uit 8 man bestond. Voor foto's van de bunker uit 2012 zie: 617 - Texla
.JPG)
.JPG)
