Radarbunkers 4x

Het betreffen hier vier radarbunkers behorende tot Navigatiestation Groningen in Marsum. Geen van de bunkers is van dichtbij te benaderen door hoge hekken en begroeiing. Vanaf de jaren 50 van de vorige eeuw stonden op het dak van deze bunkers radars opgesteld op het luchtruim te kunnen controleren. De radars zijn na enkele jaren weer van de bunkers verdwenen en afgevoerd naar Duitsland. Tegenwoordig is het complex privébezit en niet toegankelijk voor publiek.

Radarbunkers 4x
Navigatiestation Groningen (NS-G) 
Marsum - Koude Oorlog

Radarbunker ER 438

Onderstaande bunker behorende tot Navigatiestation Groningen was uitgerust met een rondzoekradar van het type ER 438. De bunker zelf heeft aan de zijkant een grote toegang waardoor het mogelijk was om de benodigde apparatuur naar binnen te kunnen brengen. In de bunker zelf waren twee ruimtes waar de apparatuur stond opgesteld en er was een luchtbehandelingsruimte aanwezig. Alle bunkers in dit complex waren tevens ook voorzien van een nooduitgang en een toilet. Tegenwoordig is de bunker geheel afgesloten en enkel vanaf de buitenkant te bekijken.



Radarbunker ER 438
Navigatiestation Groningen (NS-G) 
Marsum - Koude Oorlog

Radarbunker 4

Het betreft hier de vierde radarbunker welke deel uitmaakte van Navigatiestation Noord in Den Helder. De bunker is met enige moeite van binnen te bezoeken en de bezoeker treft daar nog een hoop apparatuur aan die ooit onderdeel uitmaakte van de inrichting van de bunker. Opvallend aan deze bunkers is dat ze zijn uitgerust met soort Tobruk-achtige waarnemingspost.

Radarbunker 4 
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Radarbunker 3

De derde radarbunker behorende tot Navigatiestation Noord is zowel van binnen als van buiten te bezoeken. Een smalle trap brengt de bezoeker naar een centrale hal die uitkomt op een waarnemingspost. Rechts van de hal bevind zich te toegang tot de bunker die van binnen bestaat uit twee ruimtes. In de eerste grote ruimte stonden diverse stukken apparatuur die te maken hadden met de radar die boven op het dak stond. In de kleine ruimte ernaast stond waarschijnlijk de luchtzuiveringsapparatuur waardoor de bunker geheel van de buitenwereld afgesloten kon worden.



Radarbunker 3
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Radarbunker 2

Het betreft hier de tweede radarbunker welke behoorde tot de Nederlandse radarstelling  Navigatiestation Noord. De bunkers zijn hier in de jaren 50 gebouwd en maakte onderdeel uit van een netwerk van vijf stellingen verspreid door heel Nederland. Deze bunker is tegenwoordig geheel afgesloten en alleen vanaf de de buitenkant te bezichtigen.

Radarbunker 2
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Radarbunker 1

Na de Tweede Wereldoorlog is het Nederlandse leger begonnen met de aanleg van vijf navigatiestations. Deze radarstations werden instaat geacht het Nederlandse luchtruim te kunnen observeren. Eén van deze stellingen is gebouwd in Den Helder en bestond uit een commandobunker en vier radarbunkers. Al deze bunkers zijn vandaag de dag nog aanwezig waarvan onderstaande foto's van de eerste radarbunker zijn. De bunker is wel afgesloten en alleen van buiten te bekijken.

Radarbunker 1
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Marine Hoofdkwartier Nederland

Navigatie Station Noord (NS-N) was een in 1950 opgerichte radarstation van het Nederlandse leger. Het terrein waar de stelling op ligt bevind zich aan de Nieuweweg in Den Helder en bestond uit een commandobunker en vier radarbunkers. De onderstaande commandobunker is nog tot 2002 in gebruik geweest als Marine Hoofdkwartier Nederland (MHKNED) en daarna door defensie afgestoten. Tegenwoordig staat de bunker leeg en word deze niet meer gebruikt. Regionaal Archief Alkmaar heeft de bunker enkele jaren geleden bezocht dus als u benieuwd bent hoe de bunker er van binnen uit ziet bekijk dan "Dit" filmpje op YouTube.


Marine Hoofdkwartier Nederland
Navigatiestation Noord (NS-N)
Den Helder - Koude Oorlog 

Radarbunker

De onderstaande bunker is er eentje uit het rijtje die nog altijd door vele vraagtekens omhult word. De bunker word namelijk op geen enkele bekende Duitse kaart aangegeven en lijkt dan ook te dateren uit de eind perioden van de oorlog. Het voetstuk / sokkel wat zich bij de bunker bevind behoord zeer waarschijnlijk toe aan een Freya radarsysteem omdat er onder andere een vrijwel identiek exemplaar is te vinden in de Schlei stelling op Schiermonnikoog. De bunker bevind zich bovenop een hoge duintop en doet tegenwoordig dienst als uitkijkpunt richting de Waddenzee. De bunker is ook te betreden maar ligt wel voor een groot deel vol met zand.


Radarbunker 
Stelling onbekend
Stp.Gr. Terschelling

Küver 467

De bunker is van het kleine Küver type 467. In de Tigerstelling bevinden zich een groot aantal bunkers van dit type. Dit exemplaar verkeert in een slechte staat, ligt vol afval en is bezocht door de lokale Picasso brigade.

Küver 467
Bp.4 - Stp. V - Nachrichtenanlage Tiger 
Tigerstelling - Stp.Gr.Terschelling

Küver 408 - Funk und Leuchtfeuer bunker

Het Küver type 408 was een Funk und Leuchtfeuer bunker wat inhield dat er in de bunker apparatuur stond opgesteld ter behoeve van een licht of radiobaken. Dit hield in dat er vanuit de bunker een uniek signaal werd uitgezonden waardoor de Luftwaffe piloten hun positie konden bepalen. In de Tigerstelling zijn 3 van deze bunkers gebouwd. Onderstaand exemplaar zou echter een andere functie hebben gehad namelijk die van funkstelle (radiografisch contact met jachtvliegtuigen) De Küver 408 die wel werd gebruikt als Funk und Leuchtfeuer bunker ligt nabij de L410a en word momenteel (begin 2018) uitgegraven. Na de voltooiing van de L487 verloor onderstaande bunker echter haar functie en is de funkstelle overgeplaatst naar de L487. De bunker diende vanaf dat moment als kleine gevangenis waarvan nog enkele inscripties van de gevangen gezeten soldaten in de muren zijn terug te vinden.

Küver 408 - Funk und Leuchtfeuer bunker
Bp.4 - Stp. V - Nachrichtenanlage Tiger 
Tigerstelling - Stp.Gr.Terschelling

L487 - Unterstand für Funkmessgeräteauswertung

Het betreft hier een uit 2 verdiepingen bestaande bunker van het type L487. Dit speciaal voor de Luftwaffe ontworpen type was tijdens de oorlog het commandocentrum van de Tigerstelling. Het hoofddoel van de bunker bestond dan ook uit het in kaart brengen van de binnen gekomen gegevens die onder andere door de verschillende radarsystemen op en rond Terschelling waren verzameld. Simpel gezegd werd de verkregen data geprojecteerd op twee zogenoemde "Seeburgtische" (plottafels) Dit waren grote glazen landkaarten waarop door middel van een rood lampje het vijandelijke vliegtuig werd aangegeven, en de eigen jagers via een groen lampje. De lampjes werden bestuurd vanuit de onderliggende ruimte waar een aantal soldaten via de telefoon in directe verbinding stond met de radarstellingen binnen het te controleren gebied. Bij de glazen landkaarten stonden vervolgens twee navigatie officieren die de hoogte en de snelheid van het vijandelijk vliegtuig berekende en alle informatie via radiocontact doorspeelde naar de eigen jagers die vervolgens de achtervolging kon inzetten. Dit type bunker is in Nederland slechts driemaal gebouwd en zijn alle drie ook nog altijd aanwezig. Het tweede exemplaar bevind zich in de stelling Zander te Zandvoort en ligt geheel ondergronds. Het derde exemplaar behoord tot de Biberstelling te Oostvoorne en is eveneens net als deze een museumbunker. De bunker had naast een Duits typenummer ook nog een codenaam die luid: Bertha

L487 - Unterstand für Funkmessgeräteauswertung
Bp.4 - Stp. V - Nachrichtenanlage Tiger 
Bouwnummer: LAL 10046 
Tigerstelling - Stp.Gr.Terschelling

Auswertung Löwenzahn II - Leeuwarden

Op diverse locaties met name in de buurt van vliegvelden zijn door de Duitsers radiopeilstations gebouwd. Deze 'Jägerleitstellungen' diende als hulpmiddel voor de navigatie van de Duitse vliegtuigen. Kort gezegd stonden er in zo'n stelling gemiddeld 5 Y-peilers met een bijbehorende radiozender. In de Duitse vliegtuigen zat eveneens een zender en door het tijdsverschil te meten tussen beide kon men de afstand bepalen tussen de zenders. Enkele bekende Y-stellingen zijn onder andere Teerose, Schneeglökchen, Löwenzahn en Brennessel. Onderstaand ziet u de foto's van de Auswertung van Löwenzahn II in de buurt van Leeuwarden. Dit (standaard) T-vormig gebouw diende als administratie gebouw om de binnengekomen gegevens te verwerken. De gegevens werden vervolgens op een Seeburgtisch (grote glazen plaat met een landkaart) door middel van lampjes geprojecteerd. In 2015 is er een prachtig boek verschenen waar ook de bovenstaande informatie uit voortvloeit. Dit boek gaat nog een stuk dieper in op de werking van de Duitse 'radar' en is voor de liefhebber zeker een tip om aanschaffen. Het boek draagt dan ook de Titel: "Radar in Nederland 1940 - 1945" en is geschreven door J.R Verbeek en C.N.J Neisingh.

Auswertung
Löwenzahn II
Menaldumadeel (Leeuwarden)

Navigatiestation Noord (NS-N)

Navigatiestation Noord in Den Helder was een uit de jaren 50 van de vorige eeuw daterend radarcomplex wat in staat was om het luchtruim boven een gedeelte van Nederland in kaart te brengen. In totaal bevonden zich in Nederland een vijftal van deze stellingen die te samen het hele luchtruim boven Nederland konden controleren. De stellingen waren voorzien met Engelse technologie wat door de razendsnelle vorderingen op het gebied van radar al snel als achterhaald werd beschouwd. Veel van de Navigatiestations die zo zijn genoemd om de ware aard te verhullen hebben dan ook niet heel lang dienst gedaan en de terreinen zijn daarop overgevloeid in andere afdelingen van het leger. In Nederland zijn nog twee van deze stellingen vrijwel geheel bewaard gebleven waaronder de stelling in Den Helder. De andere nog intacte stelling bevind zich in het Groningse Holwierde en ook op de Veluwe zijn nog restanten uit deze perioden terug te vinden. Het complex in De Lier is na enige tijd omgedoopt tot het Schefferkamp. Het Navigatiestation in Winterswijk lag nabij het voormalig terrein van zweefvliegveld de Weuste en zou later verplaatst worden naar het Meddosche veld. Vandaag de dag is alleen het (vernieuwde) complex in Nieuw Millingen nog in gebruik als zijnde "Air Operations Control Station Nieuw Milligen"

Navigatiestation Groningen - NS-G - Holwierde
Navigatiestation Noord - NS-N - Den Helder
Navigatiestation Veluwe - NS-V - Nieuw Millingen
Navigatiestation Achterhoek - NS-A - Winterswijk
Navigatiestation Zuid - NS-Z - De Lier

Marjotstelling Deel 3 - Radarbunker + Manschappenverblijf + Tobruk

In het derde deel is een bijzondere bunker te zien, namelijk een bunker waarop halverwege 1943 een radar is geplaatst. Deze radar was van het type "Calais Zerstörersäule" (FuMO 3) en een zelfde bunker en radar bevond zich op Vlieland. Ook in Schoorl stond nog een soort gelijken opstelling. In het dak is nog altijd een groot rond gat te zien waarboven de radar stond. Ook zijn er nog enkele bouten aanwezig waar de radar aan bevestigd zat. Verder is op de foto's nog een Tobruk te zien, wat losse werkjes en een gemetseld loopgraaf.

Radarbunker + Manschappenverblijf + Tobruk
Deel 2: Marjotstelling
Stp.III H.M. Terschelling

Sokkel Würzburg Riese V229

In de Stellung Hase te Harderwijk stonden tussen 1942 en 1945 twee radars van het type 'Würzburg Riese' Dit type radar was voor het nauwkeurig volgen op een relatief korte afstand. Nadat de verder op gelegen radar van het type 'Freya Fahrstuhl' het doel op grote afstand had waargenomen werd de locatie exact gevolgd door de Würzburg en indien mogelijk door de omliggende stellingen onder vuur genomen. Tegenwoordig is er van de twee Würzburg Riese radars nog 1 sokkel over van het standaard type V229. De tweede is vermoedelijk net als de rest van de stelling en een deel van de Duitse Schietbaan Horst in de jaren 60 gesloopt tijdens de aanleg van de snelweg A28.


Sokkel Würzburg Riese V229
Stellung Hase 
Harderwijk - Gelderland

Fundament Freya Fahrstuhl

In de voormalig Duitse Radarstelling Hase bij Harderwijk zijn nog 2 funderingen te vinden van de radars die hier van 1942 tot 1945 stonden opgesteld. Onderstaande foto's zijn van het fundament van de 'Freya Fahrstuhl' radar. Dit type radar stond op het ronde fundament en kon daardoor 360º draaien en was tevens in hoogte verstelbaar, vandaar de toevoeging 'Fahrstuhl' wat in het Duits 'lift' betekend. De radar had een bereik van circa 150 kilometer en werd vaak samen gebouwd met de Würzburg Riese radar die minder ver reikte maar een nauwkeuriger beeld gaf. Voor zo ver ons bekend is onderstaand fundament het enige 'zichtbare' overgebleven exemplaar van Nederland.


Fundament Freya Fahrstuhl
Stellung Hase 
Harderwijk - Gelderland

Küver 450a

Dit manschappenverblijf in Baupunkt 36 bestaat uit 2 ruimtes en een centrale gang. De bunker is van het Küver type 450a en was bestemd voor 12 manschappen. De eerste ruimte was dagverblijf en is enkel opgetrokken uit metselwerk. De tweede ruimte is het nachtverblijf en is zoals vaak bij de Küver bunkers van gewapend beton  van circa 1 meter dikte. Aan het bouwnummer van de bunker is te zien dat dit exemplaar behoorde tot de Luftwaffe (EL197)  De E in dit bouwnummer werd toegepast bij Luftwaffebunkers welke zich bevonden in het gebied: Hoek van Holland en Oostvoorne. De L staat voor de Luftwaffe, en 197 is het feitelijke bouwnummer. Helaas verkeert de bunker niet in een al te beste staat.


Küver 450a
Baupunkt 36 - Stp.XXII H.L - Oostvoorne
Bouwnummer: EL197

Tobruk

Deze tobruk verkeert wel in een hele slechte staat. Maar wie oplet kan nog wel contouren van het verdedigingswerk herkennen. De tobruks in dit gedeelte zijn op strategische plekken gebouwd en verkeren alle in een slechte staat.

Tobruk
FuMG Löwe
Trimunt - Groningen

Garagegebouw

Hoewel er van de stelling FuMG Löwe nog vrij veel over is. Is er tijdens de aanleg van de A7 in de jaren 60 toch een aanzienlijk deel van de stelling verloren gegaan. In de stelling stonden ooit 2 Wurzburg Riese's ( FuSe 65 ) en 1 Freya van een onbekend type. Daarnaast stonden er een groot aantal gebouwen met een overige functie waaronder dit garagegebouw.

Garagegebouw
FuMG Löwe
Trimunt - Groningen 

Kantinebunker

Ten tijden dat Nederland in handen was van de Duitse bezetter werd er tussen Julianadorp en Den Helder een radarstation gebouwd welke was voorzien van een Wasserman radar. Van de stelling is weinig meer terug te vinden. Al liggen er onder de grond nog een groot aantal bunkers. Eén van de opvallendste bouwwerken in deze omgeving is het door de Duitsers gebouwde Keuken / Kantinegebouw welke tot voor kort nog door defensie werd gebruikt. Toen defensie het gebied verliet werd er gevreesd voor het unieke gebouw. Maar gelukkig is er geen sprake van sloop en is het gebouw nu in beheer bij de stichting Stelling Den Helder.

Keuken / Kantinebunker T40
Nachrichten Anlage Salzhering
W.N.312 L - Baupunkt 45aVerteidigungsbereich
Verteidigungsbereich Den Helder