Fort Werk IV

Fort Werk IV is een prachtig gerestaureerd fort wat samen met vier andere forten (versterkingen) onderdeel uitmaakte van het "Offensief voor Naarden" Fort Werk IV is omstreeks 1869 gebouwd op het hoogste punt in Bussum en word omringd door een droge gracht. In deze gracht bevind zich een gemetselde muur met een grote aantal schietsleuven. Op het terrein zelf staan vijf gebouwen waarvan er drie behoorde tot het fort. Dit waren twee bomvrije wachthuizen met in het midden een doorlopende portene (gang) De andere twee gebouwen waren de fortwachterswoningen welke in 1942 is afgebroken maar in 2003 weer is herbouwd en de Artillerieloods. 

Fort Werk IV
Offensief voor Naarden
Groep Naarden - Vak B - Bussum

Groepsschuilplaats Type 1915

Het betreft hier een groepsschuilplaats van het type 1915. Het bouwwerk dateert uit de Eerste Wereldoorlog en diende als schuilplaats voor circa 16 soldaten. Het geheel bestaat uit een ongeveer 10 meter lange gang met aan weerszijde twee ingangen. Dit exemplaar wijkt echter wel af van het standaard type wat onder andere veel is gebouwd rond Utrecht en dan met name bij de forten Rijnauwen en Vechten. Het verschil zit hem in de positie van de ramen en deuren. Bij het standaard type 1915 zitten de deuren uiterst links en rechts terwijl ze bij dit exemplaar tussen de ramen in zitten. Ook de achterzijde wijkt af want normaliter bestaat dit type slechts uit een rechthoekige gang terwijl het dak hier schuin afloopt en er door scheidingsmuurtjes diverse nissen worden gevormd. Vlakbij dit bouwwerk bevinden zich ook nog twee waterreservoirs uit de zelfde tijdsperioden.

Groepsschuilplaats Type 1915
Werken aan de Karnemelksloot 
Groep Naarden - Vak B - Naarden

Aspergeversperring Ankeveen

Het betreft hier nog een gaaf exemplaar van een gevechtswagenversperring oftewel een aspergeversperring. De versperring is hier tussen 1939 en 1940 gebouwd met als taak de Gooilandseweg te kunnen blokkeren ter hoogte van het begin van het inundatiegebied. De versperring valt in drie delen op te delen namelijk een een hoger gelegen linker en een rechterdeel welke waren voorzien van H profielen, en een doorgang in het midden. Dit middenstuk kon men in geval van oorlogsdreiging afsluiten met zogenoemde tetraëders (drakentanden) De versperring mag vrij uniek genoemd worden omdat er maar weinig exemplaren bewaard zijn gebleven die zo compleet zijn.


Aspergeversperring Ankeveen
Nieuwe Hollandse Waterlinie
Groep Naarden - Vak B - Uitermeer

Overzicht Werken aan de Karnemelksloot

De Werken aan de Karnemelksloot laten een goed beeld zien van de krijgsgeschiedenis uit de moderne tijd. Uit vrijwel alle mobilisatieperiodes van Nederland zijn hier restanten van terug te vinden. Het oudste relict is de uit 1787 daterende damsluis welke een onderdeel was van de Oude Hollandse Waterlinie. Een kleine honderd jaar later werden de bomvrije wachthuizen gebouwd als versterking voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Gedurende de Eerste Wereldoorlog werden er in de omgeving diverse versterkingen aangelegd waaronder de groepsschuilplaats van het type 1915. Het laatste onderdeel wat hier nog altijd is terug te vinden is de fundering van een Aspergeversperring welke hier is aangelegd in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Op de onderstaande kaart staan de relicten aangegeven waar ze in het veld te vinden zijn. Daaronder treft u een overzicht aan met het jaar van bouwen en link naar de betreffende pagina.

Jaar:	Type:	Locatie:	Nog aanwezig:	Link:
1787	Damsluis	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link
1874	Wachtgebouw A – Hamerfort	Werken aan de Karnemelksloot	ja	Link
1874	Wachthuis B – Fort Erica	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link
1874	Fortwachterswoning	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link
1915	Groepsschuilplaats type 1915	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link
1915	Drinkwaterreservoirs	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link
1939	Aspergeversperring	Werken aan de Karnemelksloot	Ja	Link

Werken aan de Karnemelksloot

De Werken aan de Karnemelksloot bestaan uit twee batterijen met daar op een bomvrij wachthuis. Deze bomvrije fortgebouwen zijn hier gebouwd tussen 1873 en 1874 op de reeds uit de Oude Hollandse Waterlinie daterende batterijen. Tussen de batterijen ligt de in 1600 gegraven Karnemelksloot die op dit punt geblokt kon worden door een damsluis. Hierdoor werd voorkomen dat het geïnundeerde water weer via de sloot zou weg stromen naar het lager gelegen achterland. De batterijen met daarop de wachthuizen zijn nog altijd aanwezig maar niet te bezoeken. Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog werd het terrein opnieuw gemobiliseerd en uit deze perioden is er nog een groepsschuilplaats van het type 1915 aanwezig en twee drinkwaterreservoirs. Ook uit de mobilisatieperioden voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog is nog een relict aanwezig in de vorm van een fundering van een aspergeversperring.

Overzicht Verdedigingswerken

Werken aan de Karnemelksloot

Infanteriestelling De Fransche Kamp

Infanteriestelling de Franche Kamp in Bussum is een uit de Eerste Wereldoorlog daterende stelling bestaande uit nog 59 groepsschuilplaatsen van het type 1918. De stelling maakte onderdeel uit van het Offensief voor Naarden en diende als extra verdediging tussen de verouderde forten en de Vesting Naarden. De groepsschuilplaatsen liggen een twee rijen op geringe afstand van elkaar en waren met elkaar verbonden door middel van een loopgraaf. Deze loopgraven zijn allemaal verdwenen maar de verdedigingswerken zijn nog aanwezig.

Overzicht Infanteriestelling De Fransche Kamp

Op de Franche Kamp in Bussum is een bijzonder stukje uit de Nederlandse krijgsgeschiedenis te vinden. In dit bos is namelijk qua betonwerk een vrijwel intacte infanteriestelling te vinden uit de Eerste Wereldoorlog. De stelling bestaat uit een 60 tal groepsschuilplaatsen die tegenwoordig bekend staan als het type 1918. Van dit type zijn twee verschillende varianten waarvan de grootste geschikt was als schuilplaats voor 16 personen en de kleine variant voor 8 personen. Onderling waren de schuilplaatsen verbonden met loopgraven waar vanuit de strijd moest plaats vinden. Deze strijd heeft zich hier gelukkig nooit afgespeeld en de loopgraven zijn reeds verdwenen. Wat overblijft zijn de 60 tal groepsschuilplaatsen waarvan de meeste door de Duitsers zijn gevuld met zand en vervolgens nog altijd zijn dicht gemetseld. Onderstaand treft u een kaart met daarop de ligging van de verdedigingswerken en daaronder een overzicht met het type en in welke staat het werk zich bevind.

   Goed = Geheel zichtbaar - Redelijk = 75% zichtbaar - Matig = Minder dan 25% zichtbaar - Slecht = Vrijwel ondergronds

Nummer:	Variant:	Functie:	Staat / Zichtbaarheid:
1	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
2	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
3	1918 – I	Groepsschuilplaats	Slecht
4	1918 – II	Groepsschuilplaats	Goed
5	1918 – II	Groepsschuilplaats	Goed
6	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
7	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
8	1918 – I	Groepsschuilplaats	Goed
9	1918 – I	Groepsschuilplaats	Goed
10	1918 – II	Groepsschuilplaats	Goed
11	1918 – I	Groepsschuilplaats	Goed
12	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
13	1918 – II	Groepsschuilplaats	Goed
14	1918 – II	Groepsschuilplaats	Redelijk
15	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
16	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
17	1918 – II	Groepsschuilplaats	Redelijk
18	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
19	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
20	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
21	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
22	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
23	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
24	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
25	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
26	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
27	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
28	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
29	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
30	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
31	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
32	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
33	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
34	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
35	1918 – I	Groepsschuilplaats	Slecht
36	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
37	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
38	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
39	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk
40	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
41	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
42	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
43	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
44	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
45	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
46	1918 – I	Groepsschuilplaats	Slecht
47	1918 – I	Groepsschuilplaats	Redelijk (Opgeblazen)
48	1918 – II	Groepsschuilplaats	Goed (Opgeknapt)
49	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
50	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
51	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
52	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
53	1918 – I	Groepsschuilplaats	Slecht
54	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
55	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
56	1918 – II	Groepsschuilplaats	Slecht
57	1918 – II	Groepsschuilplaats	Matig
58	1918 – I	Groepsschuilplaats	Matig
59	1918 – I	Groepsschuilplaats	Slecht

Deel 1: Kazematten Spaarndam 1916 - 1918

Tussen 1880 en 1905 werd er in en om Spaarndam gewerkt aan de "Stelling van Amsterdam" Deze verdedigingslinie had als voornaamste taak het beschermen van onze hoofdstad Amsterdam. Dit zou in de meeste gevallen gebeuren door de polders rond Amsterdam onderwater te zetten door middel van inundatie. Rondom onder andere de belangrijke toegangswegen werden forten gebouwd en in het geval van Spaarndam waren dit de forten: "Fort bezuiden Spaarndam" en "Fort benoorden Spaarndam" Tijdens het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd er tussen de twee forten in het kader van mobilisatie een zogenoemde "Voorstelling" gebouwd. De bouw van deze stelling is in 1916 begonnen en bestond rond 1918 uit een tachtigtal bomvrije schuilplaatsen bestaande uit 3 verschillende types. Door het beëindigen van de Eerste Wereldoorlog is men ook gestopt met de bouw van deze stelling en sindsdien ligt deze er verlaten, maar nog steeds compleet bij.

Kazematten Spaarndam 1916 - 1918
Eerste Wereldoorlog
Stelling van Amsterdam
Sector Sloten - Groep Halfweg - Vak Spaarndam

Infanteriestelling De Franse Kamp Bussum

Infanteriestelling De Franse Kamp in Bussum bestaat uit circa 60 groepsschuilplaatsen die hier gedurende de Eerste Wereldoorlog zijn gebouwd. De stelling maakt onderdeel van de voorstelling Naarden wat op haar beurt weer behoorde tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Op de Franse Kamp zijn twee verschillende type groepsschuilplaatsen die worden aangeduid als type 1 en type 2. Type 1 is het kleine type en heeft slechts 1 ingang, de bovenkant is 5 bij 3,2 m en het dak en de muren zijn 1.25 m dik. De functie van dit type betrof een schuilplaats voor 4 loopgraafwachten. Type 2 is een stukje groter en heeft een dak oppervlak van 9,7 bij 2,6 m met een muur en dak dikte van 1,20 m. De functie van dit type betrof een schuilplaats voor 16 man reservetroepen.

Groepsschuilplaatsen type 1918 
Infanteriestelling De Franse Kamp Bussum
Voorstelling Naarden - Nieuwe Hollandse Waterlinie