Overig - Vliegveld Soesterberg

Op en rond de voormalige vliegbasis Soesterberg liggen een hoop restanten uit meer dan 100 militaire vlieggeschiedenis. Restanten uit de vooroorlogse perioden, de Duitse perioden en restanten uit de Koude Oorlog. Hieronder ziet een aantal foto's welke het tonen zeker waard zijn en door ons onder de categorie "overige" zijn geplaatst. Boven de foto's vind u een kleine beschrijving van het object.

Pantseraffuit 15 cm L/24 - Fort bij Velsen

De oorsprong van de geschutskoepel gaat terug naar 1885 toen er langs het Noordzeekanaal een fort verscheen met de naam "Fort bij Velsen" Het fort maakte deel uit van de Stelling van Amsterdam en was uitgerust met 3 van deze geschutkoepels.(Geplaatst in 1903) Het fort is tegenwoordig voor het grootste deel nog aanwezig maar is particulier bezit en niet toegankelijk. Van de 3 geschutkoepels is er 1 nog aanwezig op het fort en is er 1 in de Hoogovens verdwenen. Het derde onderstaande exemplaar na de gedeeltelijke sloop in 1983 via Leiden uiteindelijk in Hoek van Holland beland waar het een lange tijd deel uitmaakte van "Het Fort aan den Hoek van Holland" Onlangs is tegen wil en dank dit fort ontruimt en is de geschutskoepel overgebracht naar het Nationaal Militair Museum te Soesterberg. Het geschut zelf had een kaliber 15 cm en een bereik van circa 8 km.

Pantseraffuit 15 cm L/24 
Oorsprong: Fort bij Velsen
Tegenwoordig: Nationaal Militair Museum te Soesterberg

Gietstalen Koepel - 4,7 cm PAG

Een bijzonder relict wat al enige tijd op het vliegveld staat opgesteld is een "Gietstalen koepel" welke behoorde tot een Nederlandse G-Kazemat (Gietstalen koepelkazemat) De koepel is echter door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nooit gebruikt en het mag een klein wonder heten dat de koepel na of tijdens de oorlog niet is omgesmolten. Tijdens de inventarisatie van pantseronderdelen ter behoeve van de wederopbouw rond 1949 werden er 2 pantserkoepels aangetroffen in een opslagloods van de "Dienst Beheer Achtergelaten Materieel (D.B.A.M) bij Ilpendam. Het ging om 2 nooit ingebouwde PAG koepels met de gietnummers 1101 en 1102. Een lange tijd was het stil omtrent de koepels en ging men er vanuit dat deze verschroot waren. Echter in 1990 deden enkele leden van de stichting Menno van Coehoorn op het Bunkercomplex te Rijksdorp een verrassende ontdekking. Als toegangsbeveiliging tot het complex waren er 2 koepels ingegraven en toen deze waren vrij gegraven bleek het te gaan om de koepels 1101 en 1102. In 1991 zijn bij koepels uit Rijksdorp weggehaald en werd er 1 verplaatst naar het Geniemuseum in Vught en de andere vertrok naar het Legermuseum in Delft (Bestaat niet meer). De koepel welke naar Vucht is verplaatst staat daar nog altijd (1101) en de koepel welke naar Delft is gegaan (1102) is enige tijd geleden verplaatst naar de voormalige Vliegbasis Soesterberg als zijnde onderdeel van het Nationaal Militair Museum (Naar informatie van de heer J.R. Verbeek)

Gietstalen Koepel 1102
4,7 cm PAG - Patser Afweergeschut
Collectie - Nationaal Militair Museum - Soesterberg

Drink en Bluswaterkelders

Op het vliegveld zijn door de Duitsers 11 bluswaterkelders en 2 drinkwaterkelders gebouwd. De bouwwerken bestaan uit een gemetseld overwelfd reservoir en bevinden zich met name langs de Duitse rolbanen. Enkele van deze kelders zijn vrij toegankelijk maar de meeste liggen in gebieden waar de toegang verboden is.

Drink en Bluswaterkelders
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk  

Duitse Schietbaan

In het bos rond het vliegveld ligt een Duitse schietbaan waar de soldaten konden oefenen met handvuurwapens. Het geheel bestaat uit een grote muur met 2 toogvormige openingen die toegang gaven tot de twee banen. Hiertussen bevind zich een aardewal die tot het einde doorloopt. Ook aan beide zijkanten werden de banen beschermd door een aardewal. Aan het einde van wal bevind zich de aarde kogelvanger en een circa 1 meter hoog gemetseld muurtje. Op 19 november 1942 vond er op deze locatie de executie plaats van 33 Nederlandse verzetsmensen. Zij waren in de perioden ervoor door de bezetter gearresteerd en overgebracht naar Kamp Amersfoort. Hun graf werd kort na de oorlog in 1945 per toeval ontdekt. De "33 van Soesterberg" waren voor een groot deel afkomstig uit 3 verzetsbewegingen, 4 van hen behoorde tot de verzetsgroep "Oranjevendel" uit Zwolle die zich onder andere bezighield met het in kaart brengen van de door de Duitsers gevorderde vliegvelden. 14 behoorde er tot de "Deventer groep" die vooral onderduikers hielpen en 13 waren er afkomstig van de Amsterdamse groep CPN (Communistische Partij Nederland) En tot slot werden er 2 verzetshelden ter dood veroordeelt voor individuele acties. Elk jaar op 19 november vind er naast de schietbaan waar een klein monumentje staat een herdenking ter ere van de "33 van Soesterberg"

Duitse Schietbaan voor Handvuurwapens
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk 

Munitiebunkers

Ter verdediging van het vliegveld bouwde de Duitsers rond het vliegveld enkele lichte Flak stellingen. Het 2 cm afweergeschut stond opgesteld op houten torens zodat deze een vrij zicht hadden over de bomen en andere obstakels. 1 van de stellingen bevond zich in de Soesterduinen op enkele kilometers van het vliegveld. Van de torens is vandaag de dag niks meer terug te vinden maar wat resteert zijn twee kleine munitiebunkertjes welke uit formsteine zijn opgebouwd. De twee bunkertje liggen een meter of 50 uit elkaar en verkeren in een slechte tot redelijke staat.



Munitiebunkers 
Lichte Flak stelling
Fliegerhorst Soesterberg

Duitse Schuilplaats - Waldlager I

Rondom Fliegerhorst Soesterberg bouwde de Duitse bezetter 3 Waldlagers. Dit waren legeringskampen waar de manschappen onderdak konden vinden. Waldlager I lag aan de oostkant van het vliegveld ter hoogte van het "Soester Hoogt" Waldlager II lag ten westen van het vliegveld in "Huis ter Heide" en Waldlager III lag aan de Noordzijde van het vliegveld ter hoogte van de spoorlijn Utrecht - Amersfoort. De Waldlagers II en III zijn na de oorlog hergebruik door defensie en gingen verder onder de namen: Waldlager II werd "Wallaardt Sacré Kamp" (mogelijk nog Duitse gebouwen aanwezig) En Waldlager III werd "Jessurunkamp" (tot 2008 in originele staat in gebruik geweest bij defensie. Echter tegenwoordig geheel gesloopt en terug gegeven aan de natuur, zie laatste foto) Waldlager I werd direct na de oorlog al gesloopt maar toch ligt er iets wat erg op een bunker / kelder van een gebouw lijkt aan de rand van waar ooit Waldlager I lag. Het bouwwerk heeft een breedte van ongeveer 10 bij 12 meter en bestaat uit 4 langwerpige kamers met aan de buitenste 2 een ingang. Mogelijk gaat het hier om een soort van schuilplaats behorende tot 1 van de gebouwen die hier ooit stonden. Echter hard bewijs hiervoor is niet aanwezig. De bunker ligt ook vol met troep en zand en verkeert in een slechte staat.

Duitse Schuilplaats / Manschappenverblijf
Mogelijk behorende tot Waldlager I
Fliegerhorst Soesterberg

Duitse Schuilbunker

De bunker betreft een Duitse schuilplaats waar de soldaten dekking konden vinden tijdens een bombardement. Voor zo ver bekend is dit het enige exemplaar wat nog aanwezig is op het vliegveld. De bunker zelf is afgedekt met een grondlaag en alleen te toegang is zichtbaar. Net als alle andere bunkers is ook deze afgesloten en ingericht als overwinteringsplaats voor vleermuizen.

Duitse Schuilbunker
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk

Telefoonbunker - Soesterberg

Enkele meters naast de Befehlstand ligt nog een Duitse Telefoonbunker. Ook deze bunker is niet toegankelijk en ingericht als overwinteringsplaats voor vleermuizen. Veel bunkers die op (oude) defensie terreinen liggen zijn in beheer bij de "Vleermuiswerkgroep Defensieterreinen" Vleermuizen zijn bijzondere dieren en als deze gewekt worden tijdens de winterslaap is de kans groot dat ze het niet overleven. Als wij een vleermuis in winterslaap tegenkomen zijn we stil, maken snel enkele foto's, schijnen niet met lampen op de beestjes en zijn binnen een minuut weer weg. Hou hier alstublieft rekening mee als u een vleermuis in winterslaap tegenkomt. De bunker zelf is omstreeks 1941 gebouwd en na de oorlog aangepast door defensie (1952 en 1957)

Telefoonbunker
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk

Befehlstand - Fliegerhorst Soesterberg

Duitse Befehlstand behorende tot Fliegerhorst Soesterberg. Op de bunker heeft jaren lang een Nederlands gebouw gestaan maar deze is afgebroken tijdens de herinrichting van het vliegveld. De bunker zelf is geheel afgedekt met een grondlaag maar het betreft een vrijwel identiek exemplaar zoals deze op meerdere vliegvelden is te vinden. Het enige zichtbare van de bunker is een stukje gang wat naar de ingang van de bunker leid.

Befehlstand
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk

Tankkazematten - Staghound MK III Crusadertank

Voor zo ver ons bekend zijn er op het vliegveld 8 Tankkazematten te gebouwd van het type "Staghound T17E1" welke waren voorzien van een "Crusader Cruiser koepel" Hiervan zijn er nog 3 over welke verspreid liggen langs de landingsbanen. De tanks waren pantservoertuigen welke door de Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog zijn ontworpen en dienst deden bij het Engelse leger. Na de oorlog stonden er een aantal van deze voertuigen in een Canadese opslag en zijn later dienst gaan doen in het Nederlandse leger. Een aantal van deze tanks werden ontdaan van de wielen en in het beton gestort. De tankkoepels waren voorzien van een mitrailleur en zorgde voor de nabij verdediging op diverse vliegvelden in Nederland. Op Soesterberg is er 1 te vinden vlakbij het Museum (zonder koepel) 1 op het terrein van "Camp New Amsterdam" en 1 in de nabijheid van gebouw "120" Op onderstaande foto's ziet u de eerste 2 kazematten.

Tankkazematten - Staghound MK III Crusadertank
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Personeelsschuilplaatsen

Op en rond het vliegveld zijn diverse personeelsschuilplaatsen te vinden. En zijn 2 soorten schuilplaatsen aanwezig. Het eerste type heeft een smalle ingang en is ons verder weinig over bekend. Het tweede type is omstreeks 1991 gebouwd en bestaat uit prefab aan elkaar geschakelde beton elementen. Veel van de bunkertjes zijn tegenwoordig in gebruik als overwinteringsplek voor vleermuizen en daardoor niet toegankelijk.

Personeelsschuilplaatsen
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

HAWK- Raketopstelplaatsen

Op de voormalig Vliegbasis Soesterberg bevinden zich 2 HAWK- Raketopstelplaatsen daterend uit de jaren 60 van de vorige eeuw. Deze relicten uit de Koude Oorlog bestaan uit een kunstmatig opgeworpen heuvel met daar bovenop een open bedding. HAWK is een afkorting voor "Homing All The Way Killer" En dit luchtdoelgeschut werd gebruikt tegen laagvliegende vliegtuigen, en het geheel werd aangestuurd door het Flycatcher radarsysteem. Op vrijwel alle militaire vliegvelden in Nederland stonden deze raketten opgesteld soms nog samen met het Bofors 40L70 kanon.



HAWK- Raketopstelplaatsen
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Bunker 600 - Amerikaanse Commandobunker

Bunker 600 is een Amerikaanse commandobunker welke samen met de HAS Shelters omstreeks 1975 zijn gebouwd. In de bunker konden ongeveer 65 personen worden ondergebracht voor een perioden van circa 3 a 4 weken. De bunker ligt centraal gelegen tussen de HAS Shelters op het "Shelter Noord" gebied. Tegenwoordig voor een deel vrij toegankelijk. De naam "600" slaat op het nummer wat het bouwwerk heeft gekregen. Alle gebouwen op het vliegveld werden aangeduid met een nummer. Aan de andere kant van het vliegveld ligt Bunker 500 en dit was de Nederlandse variant van deze bunker. (Overigs wel een ander type bunker)


Bunker 600 - Amerikaanse Commandobunker
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Amerikaanse Hangaar - Hardened Aircraft Shelter

Op het terrein van "Shelter Noord" staan 17 Amerikaanse hangars, zogenoemde "Hardened Aircraft Shelters" (HAS Shelters) De hangars behoren tot de derde generatie van dit type en werden gebruikt voor het onderbrengen van F15's (Boeing F-15 Eagle) De bunkers bestaan uit een halfronde betonnen kap met aan de zijkant een overdekte nooduitgang. Aan de voorkant zitten 2 zware schuifdeuren die ieder een eigen kant op geschoven konden worden. Aan de achterzijde zit nog een verbunkert gebouw maar wat dat voordiende is ons niet geheel duidelijk. Mogelijk stond er iets van een aggregaat in om de motor van een straaljager warm te houden.


Amerikaanse Hangaar - Hardened Aircraft Shelter
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Dubbele Bluswagen Shelter

Onderstaand type is op meerdere vliegvelden in Nederland terug te vinden en is een uit de Koude Oorlog daterende shelter voor 2 bluswagens. Dit exemplaar bevind zich in het gebied wat word aangeduid als "Shelter Noord" en word omringt door een 17 tal "Hardened Aircraft Shelters" In totaal stonden er 3 van deze bunkers op die vliegveld, de staat van de overige 2 is ons niet bekend. Mogelijk zijn de Dubbele Bluswagen Shelters omstreeks 1988 gebouwd.

Dubbele Bluswagen Shelter
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Munitiebunkers - Soesterberg

Ten noorden van het vliegveld ligt het voormalig munitiedepot van de NAVO. Op het terrein zijn 16 munitiebunkers aanwezig waarvan de eerste 7 exemplaren in 1960 zijn gebouwd. De overige bunkers zijn er pas in 1975 bij gebouwd. De bunkers zijn volgens standaard ontwerp gebouwd en zijn op diverse locaties in Nederland en Duitsland nog terug te vinden. De bunkers werden aangeduid als Eskimo's wat staat voor "Explosive Safety Knowledge IMprovement Operation" Die op hun beurt weer Iglo's werden genoemd vanwege de vorm van de bunkers. Tussen de bunkers zitten kleine verschillen zo zijn er enkele uitgevoerd met een draaideur maar de meeste zijn voorzien van een schuifdeur.


16 Munitiebunkers
Koude Oorlog
Vliegveld Soesterberg

Munitiebunker - Schijnvliegveld SF21 Woudenberg

Tijdens de mobilisatie werd een stuk grond van het Landgoed Den Treek-Henschoten vervordert en uitgebouwd tot mobilisatiecomplex. Dit hielt in dat er diverse panden werden gebouwd waar de militaire die langs de Grebbelinie gelegerd lagen hier gestationeerd waren. Na de Duitse inval werd het verderop gelegen vliegveld Soesterberg snel uitgebouwd tot een plek waar Duitse bommenwerpers konden opstijgen voor een aanval op Engeland. Als schijnvliegveld bouwde de Duitsers aan de rand van de Leusderheide een vrijwel identieke landingsbaan geheel voorzien lampen en houten vliegtuigen. Aan de andere kant van de weg lag het terrein van Landgoed Den Treek en daar hebben de Duitsers gebruik gemaakt van de reeds bestaande panden. Wat de Duitsers er precies deden is niet geheel duidelijk maar daar word onderzoek naar gedaan door de Vereniging Oud Woudenberg Van het schijnvliegveld zelf is niks meer terug te vinden. Op Landgoed Den Treek is onder andere onderstaande bunker nog aanwezig welke zeer waarschijnlijk als munitiebergplaats is gebruik. Ook zou er nog een sokkel voor een stuk 2 cm Flak moeten liggen en 2 tal vloerplaten van het mobilisatiecomplex.

Munitiebunker
Schijnvliegveld SF21 - Woudenberg
Behorende tot: Fliegerhorst Soesterberg

Vliegbasis Soesterberg