Fundering Y-Pijler - Nummer 2

Het betreft hier de tweede fundering welke in 2019 in Harderwijk is terug gevonden tijdens grondwerkzaamheden. Ook hier gaat het zeer waarschijnlijk weer om een fundering van een Y-Pijler net als de al eerder terug gevonden restanten die overigs grote overeenkomsten vertoont met deze maar toch net even anders is. Beide funderingen bestaan al dan niet meer compleet uit acht poeren waar de toren op rusten. In het midden van deze toren stond de zogenoemde "Messhütte" of radiohut. Hiervan zijn de omgeklapte funderingsmuren ook nog aanwezig. Hierop heeft de gemetselde radiohut gestaan waarvan nog enkele kleine delen met groene camouflage kleuren zijn terug te vinden.


Fundering Y-Pijler - Nummer 2 
Stellung Hase - Harderwijk 
Foto's 17 November 2019

Radarbunker 3

De derde radarbunker behorende tot Navigatiestation Noord is zowel van binnen als van buiten te bezoeken. Een smalle trap brengt de bezoeker naar een centrale hal die uitkomt op een waarnemingspost. Rechts van de hal bevind zich te toegang tot de bunker die van binnen bestaat uit twee ruimtes. In de eerste grote ruimte stonden diverse stukken apparatuur die te maken hadden met de radar die boven op het dak stond. In de kleine ruimte ernaast stond waarschijnlijk de luchtzuiveringsapparatuur waardoor de bunker geheel van de buitenwereld afgesloten kon worden.



Radarbunker 3
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Radarbunker 2

Het betreft hier de tweede radarbunker welke behoorde tot de Nederlandse radarstelling  Navigatiestation Noord. De bunkers zijn hier in de jaren 50 gebouwd en maakte onderdeel uit van een netwerk van vijf stellingen verspreid door heel Nederland. Deze bunker is tegenwoordig geheel afgesloten en alleen vanaf de de buitenkant te bezichtigen.

Radarbunker 2
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Radarbunker 1

Na de Tweede Wereldoorlog is het Nederlandse leger begonnen met de aanleg van vijf navigatiestations. Deze radarstations werden instaat geacht het Nederlandse luchtruim te kunnen observeren. Eén van deze stellingen is gebouwd in Den Helder en bestond uit een commandobunker en vier radarbunkers. Al deze bunkers zijn vandaag de dag nog aanwezig waarvan onderstaande foto's van de eerste radarbunker zijn. De bunker is wel afgesloten en alleen van buiten te bekijken.

Radarbunker 1
Navigatiestation Noord (NS-N) 
Den Helder - Koude Oorlog

Marine Hoofdkwartier Nederland

Navigatie Station Noord (NS-N) was een in 1950 opgerichte radarstation van het Nederlandse leger. Het terrein waar de stelling op ligt bevind zich aan de Nieuweweg in Den Helder en bestond uit een commandobunker en vier radarbunkers. De onderstaande commandobunker is nog tot 2002 in gebruik geweest als Marine Hoofdkwartier Nederland (MHKNED) en daarna door defensie afgestoten. Tegenwoordig staat de bunker leeg en word deze niet meer gebruikt. Regionaal Archief Alkmaar heeft de bunker enkele jaren geleden bezocht dus als u benieuwd bent hoe de bunker er van binnen uit ziet bekijk dan "Dit" filmpje op YouTube.


Marine Hoofdkwartier Nederland
Navigatiestation Noord (NS-N)
Den Helder - Koude Oorlog 

Fundering Radiotoren gevonden - Stellung Hase Harderwijk 26-02-2019

Op 26 februari 2019 is er in Harderwijk een fundering gevonden van een Radiotoren welke behoorde tot de Duitse radarstelling "Stellung Hase" Het geheel bestaat uit een vierkante fundering waarom heen een aantal betonnen poeren liggen. Welk radiosysteem er precies op de toren heeft gestaan word nog onderzocht maar naar alle waarschijnlijkheid betreft het hier een Y-toren waarvan de Y staat voor Ypsilon. Mocht er meer nieuws over het fundament verschijnen zullen wij er opnieuw aandacht aan besteden. Wat er met de restanten gaat gebeuren is overigs nog niet bekend. Archeologen van het onderzoeksbureau doen er momenteel onderzoek.


Fundering Radiotoren
Stellung Hase - Harderwijk
Foto's 27 februari 2019

Radarbunker

De onderstaande bunker is er eentje uit het rijtje die nog altijd door vele vraagtekens omhult word. De bunker word namelijk op geen enkele bekende Duitse kaart aangegeven en lijkt dan ook te dateren uit de eind perioden van de oorlog. Het voetstuk / sokkel wat zich bij de bunker bevind behoord zeer waarschijnlijk toe aan een Freya radarsysteem omdat er onder andere een vrijwel identiek exemplaar is te vinden in de Schlei stelling op Schiermonnikoog. De bunker bevind zich bovenop een hoge duintop en doet tegenwoordig dienst als uitkijkpunt richting de Waddenzee. De bunker is ook te betreden maar ligt wel voor een groot deel vol met zand.


Radarbunker 
Stelling onbekend
Stp.Gr. Terschelling

Löwenzahn I - Franeker

Friesland kende tijdens de oorlog twee Jägerleitstellungen die werden aangeduid als Löwenzahn (Paardenbloem) Löwenzahn II bevond zich in het plaatsje Menaldumadeel en Löwenzahn I bevond zich in Franeker. Van laatst genoemde stelling is slechts een klein gebouwtje bewaard gebleven welke volgens de overleving te boek staat als een woongebouw. Tot voor kort stond het gebouw op een schoolplein maar de oude school is reeds afgebroken en het terrein ligt momenteel brak bij.

Woongebouw
Löwenzahn I
Franeker

Küver 467

De bunker is van het kleine Küver type 467. In de Tigerstelling bevinden zich een groot aantal bunkers van dit type. Dit exemplaar verkeert in een slechte staat, ligt vol afval en is bezocht door de lokale Picasso brigade.

Küver 467
Bp.4 - Stp. V - Nachrichtenanlage Tiger 
Tigerstelling - Stp.Gr.Terschelling

Stellung Fox - Fliegerhorst Twente

Fliegerhorst Twente kende enkele radarstations ter behoeve van het Duitse luchtvaart. Vrijwel vast aan het vliegveld lag de "Stellung Fox" waarvan de radars zelf (2x Würzburg, 1x Freya) op enkele kilometers afstond stonden opgesteld in natuurgebied "Agelerbroek" Een tweede stelling stond in het plaatsje Goor en droeg de codenaam Kröte. Daarnaast waren nog diverse losse "radars" opgesteld waaronder waarschijnlijk 1 of meerdere Y-pijlers voor de vluchtleiding van de Me-136 raketjager. Ook in de plaatsen Hengelo en Borne stonden nog diverse radars opgesteld. Van de Stellung Fox resteren nog 2 gebouwen welke in een redelijke staat verkeren.


Stellung Fox
Radarstation - Fliegerhorst Twente
Enschede

Auswertung Löwenzahn II - Leeuwarden

Op diverse locaties met name in de buurt van vliegvelden zijn door de Duitsers radiopeilstations gebouwd. Deze 'Jägerleitstellungen' diende als hulpmiddel voor de navigatie van de Duitse vliegtuigen. Kort gezegd stonden er in zo'n stelling gemiddeld 5 Y-peilers met een bijbehorende radiozender. In de Duitse vliegtuigen zat eveneens een zender en door het tijdsverschil te meten tussen beide kon men de afstand bepalen tussen de zenders. Enkele bekende Y-stellingen zijn onder andere Teerose, Schneeglökchen, Löwenzahn en Brennessel. Onderstaand ziet u de foto's van de Auswertung van Löwenzahn II in de buurt van Leeuwarden. Dit (standaard) T-vormig gebouw diende als administratie gebouw om de binnengekomen gegevens te verwerken. De gegevens werden vervolgens op een Seeburgtisch (grote glazen plaat met een landkaart) door middel van lampjes geprojecteerd. In 2015 is er een prachtig boek verschenen waar ook de bovenstaande informatie uit voortvloeit. Dit boek gaat nog een stuk dieper in op de werking van de Duitse 'radar' en is voor de liefhebber zeker een tip om aanschaffen. Het boek draagt dan ook de Titel: "Radar in Nederland 1940 - 1945" en is geschreven door J.R Verbeek en C.N.J Neisingh.

Auswertung
Löwenzahn II
Menaldumadeel (Leeuwarden)

Navigatiestation Noord (NS-N)

Navigatiestation Noord in Den Helder was een uit de jaren 50 van de vorige eeuw daterend radarcomplex wat in staat was om het luchtruim boven een gedeelte van Nederland in kaart te brengen. In totaal bevonden zich in Nederland een vijftal van deze stellingen die te samen het hele luchtruim boven Nederland konden controleren. De stellingen waren voorzien met Engelse technologie wat door de razendsnelle vorderingen op het gebied van radar al snel als achterhaald werd beschouwd. Veel van de Navigatiestations die zo zijn genoemd om de ware aard te verhullen hebben dan ook niet heel lang dienst gedaan en de terreinen zijn daarop overgevloeid in andere afdelingen van het leger. In Nederland zijn nog twee van deze stellingen vrijwel geheel bewaard gebleven waaronder de stelling in Den Helder. De andere nog intacte stelling bevind zich in het Groningse Holwierde en ook op de Veluwe zijn nog restanten uit deze perioden terug te vinden. Het complex in De Lier is na enige tijd omgedoopt tot het Schefferkamp. Het Navigatiestation in Winterswijk lag nabij het voormalig terrein van zweefvliegveld de Weuste en zou later verplaatst worden naar het Meddosche veld. Vandaag de dag is alleen het (vernieuwde) complex in Nieuw Millingen nog in gebruik als zijnde "Air Operations Control Station Nieuw Milligen"

Navigatiestation Groningen - NS-G - Holwierde
Navigatiestation Noord - NS-N - Den Helder
Navigatiestation Veluwe - NS-V - Nieuw Millingen
Navigatiestation Achterhoek - NS-A - Winterswijk
Navigatiestation Zuid - NS-Z - De Lier

Marjotstelling Deel 3 - Radarbunker + Manschappenverblijf + Tobruk

In het derde deel is een bijzondere bunker te zien, namelijk een bunker waarop halverwege 1943 een radar is geplaatst. Deze radar was van het type "Calais Zerstörersäule" (FuMO 3) en een zelfde bunker en radar bevond zich op Vlieland. Ook in Schoorl stond nog een soort gelijken opstelling. In het dak is nog altijd een groot rond gat te zien waarboven de radar stond. Ook zijn er nog enkele bouten aanwezig waar de radar aan bevestigd zat. Verder is op de foto's nog een Tobruk te zien, wat losse werkjes en een gemetseld loopgraaf.

Radarbunker + Manschappenverblijf + Tobruk
Deel 2: Marjotstelling
Stp.III H.M. Terschelling

Wassermann M - Terschelling

Op de onderstaande foto's is het niet zo heel goed te zien maar het betreft een kruisvormige sokkel voor een "Wassermann M" radarsysteem. Dit type radar was er in verschillende varianten (groottes) welke werden aangeduid als Wassermann S (Schwer 60m) MIII en MII (Mittel 51 en 42m) en L (Leicht 36m) Op Terschelling stond zowel een Wassermann S (West-Batterij) als onderstaande Wassermann M. Dit radarsysteem was bedoeld om vliegtuigen te kunnen waarnemen op een grote afstand tot wel 300 km (afhankelijk van hoe hoog het vliegtuig vloog) In de stelling stonden ooit een tiental bunkers waarvan er enkele zijn gesloopt en nog enkele geheel ondergronds liggen. Op sokkel en een gesloopte bunker na zijn er anno 2015 vrijwel geen zichtbare restanten van de stelling aanwezig.

Wassermann MII - Fundament für Antenne und Abspannung
Stp.Va L - Baupunkt 4
Stp.Gr Terschelling

Restanten Wassermann - Terschelling

Enkele restanten welke zich bevinden in de directe omgeving van de Wassermann M

Restanten
Stp.Va L - Baupunkt 4
Stp.Gr Terschelling

Adcock Peilstation - Durgerdam

Op een 3 kilometer afstand van de Seefliegerhorst Schellingwoude is er door de Duitsers een klein peil-station gebouwd. Deze Adcock stelling bevond zich iets naast het plaatsje Durgerdam en bestond uit 1 zendgebouw waar in een vierkant, 4 peilmasten omheen zijn gebouwd. De bedoeling van de installatie was om met name 's nachts van de eigen vliegtuigen de radiosignalen te kunnen peilen om op die manier de exacte positie te kunnen bepalen. Mogelijk werd de stelling gebruikt voor de naast gelegen Seefliegerhorst maar een connectie met Schiphol valt ook niet uit te sluiten. Rond Schiphol (wat circa 20 km hier vandaan ligt) was eveneens een Adcock stelling aanwezig. Deze stelling werd aangeduid als "Peildorf Hoofddorp" en viel onder Baupunkt 161a. Vermoedelijk is er van deze stelling niets bewaard gebleven, van de stelling in Durgerdam resteert alleen het zendgebouw nog.

Zendgebouw
Adcock Peilstation
Durgerdam - Amsterdam

Sokkel Würzburg Riese V229

In de Stellung Hase te Harderwijk stonden tussen 1942 en 1945 twee radars van het type 'Würzburg Riese' Dit type radar was voor het nauwkeurig volgen op een relatief korte afstand. Nadat de verder op gelegen radar van het type 'Freya Fahrstuhl' het doel op grote afstand had waargenomen werd de locatie exact gevolgd door de Würzburg en indien mogelijk door de omliggende stellingen onder vuur genomen. Tegenwoordig is er van de twee Würzburg Riese radars nog 1 sokkel over van het standaard type V229. De tweede is vermoedelijk net als de rest van de stelling en een deel van de Duitse Schietbaan Horst in de jaren 60 gesloopt tijdens de aanleg van de snelweg A28.


Sokkel Würzburg Riese V229
Stellung Hase 
Harderwijk - Gelderland

Fundament Freya Fahrstuhl

In de voormalig Duitse Radarstelling Hase bij Harderwijk zijn nog 2 funderingen te vinden van de radars die hier van 1942 tot 1945 stonden opgesteld. Onderstaande foto's zijn van het fundament van de 'Freya Fahrstuhl' radar. Dit type radar stond op het ronde fundament en kon daardoor 360º draaien en was tevens in hoogte verstelbaar, vandaar de toevoeging 'Fahrstuhl' wat in het Duits 'lift' betekend. De radar had een bereik van circa 150 kilometer en werd vaak samen gebouwd met de Würzburg Riese radar die minder ver reikte maar een nauwkeuriger beeld gaf. Voor zo ver ons bekend is onderstaand fundament het enige 'zichtbare' overgebleven exemplaar van Nederland.


Fundament Freya Fahrstuhl
Stellung Hase 
Harderwijk - Gelderland

Aggregaatgebouw

Voor zo ver ons bekend zijn de bunkers in Leuchfeuer Zita uniek in Nederland. Onderstaande foto's zijn van het Aggregaatgebouw wat zich pal naast de bedrijfsbunker bevind. De bunker bestaat uit 1 grote ruimte waar de aggregaat stond opgesteld en uit 2 kleine halletjes waarvan er 1 vermoedelijk werd gebruikt als technische ruimte en 1 als ingang. Helaas verkeren dit soort stellingen die staan op landbouwgronden zich vaak in een slechte staat. En is hier over enkele tientallen jaren waarschijnlijk niks meer van over.

Aggregaatgebouw
Luftwaffe Leuchfeuer Zita
Zutphen

Küver 450a

Dit manschappenverblijf in Baupunkt 36 bestaat uit 2 ruimtes en een centrale gang. De bunker is van het Küver type 450a en was bestemd voor 12 manschappen. De eerste ruimte was dagverblijf en is enkel opgetrokken uit metselwerk. De tweede ruimte is het nachtverblijf en is zoals vaak bij de Küver bunkers van gewapend beton  van circa 1 meter dikte. Aan het bouwnummer van de bunker is te zien dat dit exemplaar behoorde tot de Luftwaffe (EL197)  De E in dit bouwnummer werd toegepast bij Luftwaffebunkers welke zich bevonden in het gebied: Hoek van Holland en Oostvoorne. De L staat voor de Luftwaffe, en 197 is het feitelijke bouwnummer. Helaas verkeert de bunker niet in een al te beste staat.


Küver 450a
Baupunkt 36 - Stp.XXII H.L - Oostvoorne
Bouwnummer: EL197