Kleine Gefechtsstand

De primaire taak van W.N.1 was de verdediging van de toegang tot het vliegveld aan noordelijke zijde. Daarnaast stonden er in dit widerstandsnest ook een aantal bouwwerken die een directe functie hadden tot het vliegveld zelf. Eén van de bunkers die tot dit doel behoorde was de kleine Gefechtsstand, een standaard type bunker die op verschillende fliegerhorste is gebouwd. Het betreft een commandobunker waar vanuit vermoedelijk de verdediging werd gecoördineerd in geval van een aanval. Iets verderop staat de grote Gefechtsstand waar vanuit het vliegveld zelf werd bestuurd in geval van een dreiging. 

Kleine Gefechtsstand

W.N.1

BRV nummer K9

Vliegveld Bergen

668 - Kleinstunterstand für 6 Mann

Aan de rand van het Wilhelminapark in de stad Utrecht staat een bunker van het type 668. Hoewel dit type officieel een manschappenverblijf voor zes personen betrof deed deze bunker dienst als Gefechtsstand oftewel commandopost voor deelsector zuid / oost (Abschnitt Süd-Ost) De bunker is voorzien van een ruwe stuclaag zoals we dat vaker tegenkomen rondom Utrecht. Dit diende ter camouflage omdat de bunker dan meer zou op gaan in de natuurlijke omgeving. Tegenwoordig doet de bunker dienst als expositieruimte voor kunstenaars en is af en toe van binnen te bezichtigen. 



668 - Kleinstunterstand für 6 Mann
Gefechtsstand - Abschnitt Süd-Ost 
Wilhelminapark - Utrecht

Commandobunker

Bij het zien van de onderstaande foto's zal de gemiddelde bezoeker niet meteen beseffen hoe reusachtig complex hier onder de grond verstopt zit. Namelijk een uit twee verdiepingen bestaande bunker met circa 50 vertrekken. De bunker deed tijdens de Koude Oorlog dienst als commandopost voor het Navigatiestation Groningen maar is nu al een lange tijd verlaten. Er waren plannen om er een Koude Oorlog museum in te vestigen maar van deze plannen is niks terecht gekomen. Achter de ingang zit een trap die uitkomt op de bovenste verdieping van de bunker. Hier zaten onder andere een kantine, toiletten, een wasruimte en overige dagelijkse zaken gevestigd. Op de beneden verdieping zat onder andere een telefooncentrale en meer ruimtes die nodig waren voor de communicatie met de buitenwereld. Ook was hier een luchtbehandelingsruimte en stond hier een noodaggregaat. Tegenwoordig is de bunker hermetisch afgesloten en is het door een hek een hoge begroeiing ook niet heel eenvoudig om dichtbij te komen. Het hele terrein is overigs verboden toegang wat de bezoeker door middel van diverse bordjes word duidelijk gemaakt.

Commandobunker
Navigatiestation Groningen (NS-G)
Marsum - Koude Oorlog

Groepsschuilplaats Type P - HM67

Deze groepsschuilplaats van het type P deed dienst als commandopost en ligt samen met de kazematten HM50, HM51 en HM52 op het terrein van Landgoed Rodekerke in Muiderberg. In Muiderberg waren zeven groepsschuilplaatsen ingericht als commandopost. Alle zeven zijn vandaag de dag nog aanwezig.

Groepsschuilplaats Type P - HM67 
Nieuwe Hollandse Waterlinie 
Groep Naarden - Vak A - Muiderberg

Groepsschuilplaats Type P - HM61

Langs de Echolaan in Muiderberg staan zes groepsschuilplaatsen van het type P. Deze kazematten zijn in twee groepjes van drie stuks gebouwd waarvan de eerste drie waaronder deze dienst deden als commandoposten. Onderstaand is het eerste exemplaar en bevind zich op een volkstuinencomplex.

Groepsschuilplaats Type P - HM61 
Nieuwe Hollandse Waterlinie 
Groep Naarden - Vak A - Muiderberg

Küver 424 - Seeburg Bunker

De Küver 424 was 1 van de belangrijkste bunkers binnen een radarstelling en werd vaak in combinatie gebouwd met de Küvers 408 en 409. De 2 laatst genoemde bunkers diende als zend en ontvangstbunkers waarvan de binnen gekomen informatie werd door gespeeld naar de Küver 424. In de Küver 424 stond een Seeburgtisch wat een grote glazen kaart was van het te bewaken gebied. Hierop werden door middel van rode en groene lampjes zowel de eigen als de vijandelijke vliegbewegingen weergeven. In de 424 was vervolgens de Jagdleitofficier aanwezig die de nachtjachtpiloten aanstuurde en dirigeerde naar het vijandelijke vliegtuig. Later in de oorlog werden de functies van zowel de Küvers 424, 408 en de 409 allemaal ondergebracht in de L487.

Küver 424 - Seeburg Bunker (Seeburg Auswerte Bunker in Verstärkt Splittersichere Ausfürung)
Bp.4 - Stp. V - Nachrichtenanlage Tiger 
Tigerstelling - Stp.Gr.Terschelling

Commandopost Bescherming Bevolking - Deventer

Het betreft hier een in 1952 gebouwde commandopost van de BB (Bescherming Bevolking) De bunker heeft tot de jaren 60 dienst gedaan waarna de commandopost werd overgeplaatst naar Raalte. Dit door het feit dat de bunker niet beschermd was tegen een atoomaanval. Wel is de bunker tot aan het einde van BB nog in gebruik geweest door de dienst maar dan als opslag. Tegenwoordig word de bunker gebruikt als muzikale oefenplek voor bandjes. Meer info over de bunker kunt u hier vinden. studiodebunker.nl Het betreft hier een typische ronde bunker zoals deze ook zijn te vinden bij Radio Kootwijk en aan de Nijmeegsestraatweg in Venlo. Foto's van de binnenkant van de bunker zijn hier te vinden: Link

Commandopost Bescherming Bevolking 
Kring Overijssel B - Deventer?
Koude Oorlog

Seyss Inquart Bunker - Den Haag

Seyss Inquart was tijdens de Tweede Wereldoorlog de Rijkscommissaris van Nederland (Reichskommissar für die besetzten Niederländischen Gebiete) Wat inhield dat hij feitelijk de Minister President was op civiel gebied. Hij had dus geen zeggenschap over het Duitse leger, maar enkel over de secretarissen-generaal en burgemeesters, die in het verloop van de oorlog steeds meer door NSB'ers werden vervangen. Seyss Inquart verbleef tijdens zijn verblijf in Nederland in het statige huis "Huise Clingendael" op het gelijknamige landgoed (Clingendael) in gemeente Wassenaar. Hier liet hij een reusachtige schuilbunker bouwen die tevens kon dienen als werkplek / commandopost. De bunker is ruim 70 meter lang en 30 meter breed en heeft een dak dikte 4 meter beton. Eigenlijk is het een hoofdbunker waaromheen nog een bunker is gebouwd die er ter camouflage uit zag als een boerderij. De hoofdbunker bestond uit 2 etages en had 2,5 meter dikke muren. Op de eerste etage (begane grond) bevonden zich onder andere de stook en machinekamer en een telefooncentrale en had Inquart zijn werkkamer. Wat er op de tweede verdieping gevestigd zat is ons niet bekend maar mogelijk waren hier de slaapvertrekken voor de personen die van de schuilbunker gebruik mochten maken. Op de bunker (zolder) is er een Flak-toren gebouwd waarin mogelijk 2 cm Flak-geschut stond opgesteld. Via een loopbrug was er nog een Flak-bedding te bereiken en het geheel zag er vanaf buiten uit als schoorstenen behorende tot de "boerderij" De ruimte tussen de boerderij en de hoofdbunker werd onder andere gebruikt als bergplaats en als garage. Aan deze hele constructie was nog een bunker gebouwd van het type 645. Feitelijk 2 aan elkaar gebouwde bunkers van dit type die diende als keuken. En tot slot bevinden zich in de tuin van de bunker nog enkele tobruks ter verdediging.

Helaas is de bunker afgesloten en word deze aardig goed bewaakt door hoge hekken, camera's en prikkeldraad. De door ons gemaakte foto's van de buitenkant van de bunker zijn daarom ook niet al te best. De heer Smid heeft op zijn prachtige website wel uitgebreide fotoreportages van zowel binnen als buiten de bunker die u via de volgende link kunt bekijken: www.bunkerpictures.nl Voor foto's van de Seyss Inquartbunker in Apeldoorn zie deze link.

Seyss Inquartbunker - Wassenaar / Den Haag
Baupunkt 237 - Stp. Clingendael
Bouwnummer: R8732
Stp.Gr. Scheveningen 

Verkeerscentrale Harderwijk - Koude Oorlog

De bunker bevind zich op het terrein van het voormalig Mobilisatiecomplex (MOB-Complex) aan de Deventerweg te Harderwijk. Dit complex is in 1948 gebouwd en heeft tot de jaren 90 dienst gedaan als opslag voor spullen en goederen van defensie. De bunker werd gebruikt als verkeerscentrale / telefooncentrale heeft een lengte van 16,5 bij 11 meter en muur dikte van circa 60 cm. Van binnen bestond de bunker uit een 8 kleine ruimtes, 2 hallen en een toilet. Na de Tweede Wereldoorlog zijn er in Nederland tientallen verkeerscentrales gebouwd waar vanuit de coördinatie werd gevoerd over de aanvoer van soldaten en goederen richting het mogelijke front op Duits grondgebied. In veel gevallen zou dat gedaan worden via de bestaande spoor en waterwegen en omdat in goede banen te leiden is er netwerk van 'posten' uitgezet bij belangrijke knooppunten zoals bruggen en sluizen en complexen. Deze bunker bevind zich op circa 100 afstand van het treinspoor en station.

Verkeerscentrale 
Mobilisatiecomplex Harderwijk
Koude Oorlog

Cäsar-bunker Driebergen

Eind 1943 liet de Luftwaffe een grote bunker bouwen op het landgoed Bornia in het Utrechtse plaatsje Driebergen niet ver van Soest. De bunker met een maatvoering van ruim 21 bij 22 meter en een hoogte van 13 meter zou de functie van "Grossraumgefechtsstand" krijgen. De bedoeling van de bunker was het aansturen en coördineren van de Duitse jachtvliegtuigen in hun aanval op de geallieerde bommenwerpers. Al in de oorlog was de bunker door middel van geschilderde ramen gecamoufleerd als villa. Pas na de oorlog zijn de gemetselde muren en kozijnen om de ruim 3,5 meter dikke bunkermuren heen gebouwd. Achter alle ramen zit dan ook enkel beton wat tijdens een bezoek aan de bunker goed zichtbaar is. Enkele jaren na de oorlog is de bunker door defensie gekocht en tot 1991 door diverse militaire takken in gebruik geweest. Tegenwoordig is de bunker in gebruik als kantoorpand voor diverse bedrijven. Vanaf de openbare weg is de bunker goed zichtbaar, al zullen de meesten mensen denken dat het een gewone "kantoorvilla" is.

Bunker Cäsar 
Grossraumgefechtsstand
Driebergen - Utrecht

Gefechtsstand / Gefechtsturm - Fliegerhorst Venlo

De bekendste bouwwerken van Fliegerhorst Venlo zijn de commandobunker (Gefechtsstand) en de naast gelegen verkeerstoren (Gefechtsturm) Beide bouwwerken hebben de oorlog overleefd en worden tegenwoordig gebruikt door een klimclub. Vanuit de verkeerstoren werd de communicatie gevoerd met de Duitse vliegtuigen en diende tevens als observatiepost en controlepaneel over de belichting. Vanuit de commandobunker werd enkel tijdens een aanval op het vliegveld het commando gevoerd. Meer weten over Fliegerhorst Venlo? Zie deze site: LINK



Gefechtsstand + Gefechtsturm
Fliegerhorst Venlo
Limburg

Befehlstand - Fliegerhorst Soesterberg

Duitse Befehlstand behorende tot Fliegerhorst Soesterberg. Op de bunker heeft jaren lang een Nederlands gebouw gestaan maar deze is afgebroken tijdens de herinrichting van het vliegveld. De bunker zelf is geheel afgedekt met een grondlaag maar het betreft een vrijwel identiek exemplaar zoals deze op meerdere vliegvelden is te vinden. Het enige zichtbare van de bunker is een stukje gang wat naar de ingang van de bunker leid.

Befehlstand
Fliegerhorst Soesterberg
Duits werk

Fliegerhorst Venlo

Fliegerhorst Venlo is aan het einde van 1940 door de Duitse bezetter aangelegd op de Grote Heide bij Venlo. Het terrein strekt zich zowel uit over Nederlands als over Duits grondgebied. Sinds 1913 bevond zich op deze locatie al een klein vliegkamp wat in de oorlog door de Duitsers is uitgebouwd tot een ruim 1000 hectare groot militair vliegveld. Veel van het voormalig Duits vliegveld is gesloopt maar voor wie zijn ogen goed de kost geeft zijn er nog een groot aantal restanten terug te vinden. In september 1944 is het vliegveld door Britse bommenwerpers verwoest en buiten gebruik genomen. Tegenwoordig zit er in de commandobunker en de naast gelegen luchtwachttoren een klimclub en word een deel van de oude landingsbaan gebruik door een zweefvlieg verenging. Aan Duitse zijde zit nog altijd nog altijd een militaire tak in de vorm van een NAVO-Depot. Voor de rest is het terrein een natuurgebied geworden en vrij toegankelijk voor bezoekers.

"Tor 9" of poort 9 is de voormalige hoofdtoegang tot het vliegveld. Tegenwoordig staat op deze locatie een soort van monument. Geschilderd op een brokstuk staat geschreven "Tor 9 - Venloër Heide" 

Seefliegerhorst Schellingwoude

Seefliegerhorst







Schijnvliegveld

Adcock Peilstation

Schuilplaats Koude Oorlog

618

1 van de mooiste bunkers in het Middelburgse park Toorenvlied is ongetwijfeld het Regelbau 618 (Nachrichtenstand für höhere Stäbe) Ooit stonden er in Nederland 6 van dit type bunkers maar vermoedelijk is dit nog het enige overgebleven exemplaar. In de bunker stond de radio en telefoon apparatuur die het mogelijk maakte contact te leggen met commandoposten elders in Europa. Tegenwoordig is de bunker in beheer bij Stichting Bunkerbehoud die bezig zijn met het opknappen en openstellen van de Zeeuwse bunkers.




618 - Nachrichtenstand für höhere Stäbe
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

608

De bunkers in het park Toorenvlied te Middelburg zijn vrij te bezoeken en verkeren in een redelijke staat, wel zijn alle bunkers afgesloten op één 622 na. In het park zijn 10 bomvrije bunkers (ST) gebouwd bestaande uit de volgende types, 3x 608, deze zijn alle 3 nog aanwezig, 1x 618, ook deze bunker is nog aanwezig, 1x 645, dit was een Unterstand für eine küche en is in de jaren 60 gesloopt. En tot slot stonden er ooit 5 manschappenbunkers van het type 622. Twee van deze bunkers waren gebouwd van formstein en zijn samen met de 645 in de jaren 60 gesloopt, de andere drie 622's zijn nog aanwezig.



608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand     
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied      
Bouwnummer: Onbekend

608

Een opvallend detail is naast het feit dat deze niet van formstein is gemaakt en de andere twee 608's in het park wel het ontbreken van de Offener Beobachter en eigenlijk de hele vleugelmuur waar deze tobruk zich in zou moeten bevinden. In de nabijheid van de 608's zijn 3 manschappenverblijven gebouwd van het type 622 voor het personeel uit de 608's. De Duitsers hadden ook liever gezien dat er commandobunkers van het type 609 waren gebouwd omdat dit type uit 2 verdiepingen bestond en daardoor al waren voorzien van een manschappenverblijf. De rede waarvoor men echter toch voor het type 608 heeft gekozen heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met het hoge grondwaterpeil.


608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand   
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild 
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied    
Bouwnummer: Onbekend

608

Tijdens de bouw van de Atlantikwall werden er in Nederland 5 Divisiehoofdkwartieren gebouwd. Hiervan is tegenwoordig nog 1 Divisiehoofdkwartier van over en deze is te vinden in het park Toorenvlied in Middelburg. In het park werden een 35 tal bunkers gebouwd waaronder 3 commandobunkers van het type 608 (Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand) Een opvallend detail aan de 608's is dat er 2 zijn uitgevoerd in formstein en 1 met een ouderwetse bekisting, tevens is deze laatst genoemde ook niet voorzien van een aangebouwde Tobruk. In het park zijn na de oorlog vrijwel alle dunwandige bunkers (F.A) gesloopt maar de meeste bomvrije bunkers zijn nog aanwezig. Onderstaande foto's zijn van de eerste 608 welke zich naast het landhuis Toorenvlied bevind. Op de bunker zijn nog diverse restanten van camouflage te vinden in de vorm van geschilderde ramen en deuren.

608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand (Formstein)
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied 
Bouwnummer: Onbekend

117a Neu

De tweede commandobunker van het type 117a Neu. De bunker behoord tot Baupunkt 109 van de Festung IJmuiden en verkeert in een goede staat. In de bunker zijn nog veel originelen details te vinden zoals veel houtwerk en buizen. Wel zijn alle deuren uit de bunker verdwenen.

117a Neu - Bataillions oder Regimentsgefechtsstand
Baupunkt 109 - Regimentsgefechtsstand 
Festung IJmuiden
Bouwnummer: 5210b

117a Neu

Ten midden van het park Schoonenberg in Driehuis liggen twee gigantische commandobunkers van het type 117a Neu. De bunkers deden dienst als commandopost voor de Festungscommandant van de Festung IJmuiden en hebben daardoor een belangrijke rol in de oorlogsgeschiedenis van IJmuiden. De Festung IJmuiden werd beknopt gezien door twee functies bestuurd. Dit was de Ortskommandant die de dagelijkse stand van zaken in de festung regelde. En de tweede was de Festungscommandant die verantwoordelijk was voor de verdediging van de Festung. In het park staan nog 5 bunkers waarvan er 4 bomvrij waren. Al deze bunkers verkeren nog in een goede staat maar staan vol water.


117a Neu - Bataillions oder Regimentsgefechtsstand
Baupunkt 109 - Regimentsgefechtsstand 
Festung IJmuiden
Bouwnummer: 5210