KSS - Kabelschaltstelle

Het betreft hier een telefoonschakelbunker oftewel een Kabelschaltstelle net buiten het Landfront van Vlissingen. Net achter het landfront zijn diverse van deze bunkers gebouwd waarvan er in ieder geval nog twee van bewaard zijn gebleven. Dit bunkertje bevind zich aan het begin van het Bunkerpad en is vrij toegankelijk. 

KSS - Kabelschaltstelle

Vlissingen 021, Landfront 

V.B. Vlissingen - Zeeland

Fort Rammekens

Aan de Westerschelde bij Ritthem niet ver van Vlissingen ligt een fort daterend uit ver vervlogen tijden. Via grote gehavende muren en een imposante toegangspoort kunt u de wereld betreden van "Fort Rammekens" Dit fort is het oudste nog bestaande zeefort van West-Europa en dateert uit 1547. Het fort is gebouwd in opdracht van Maria van Hongarije die landvoogdes van de Nederlanden was. Het doel van het fort was zowel de vaarroute naar Middelburg alsmede de route naar de belangrijke haven van Antwerpen te kunnen beheersen. Het fort word geregeld opengesteld voor publiek en tegen een kleine vergoeding valt het fort dan eventueel onder leiding van een gids te bezoeken. Meer informatie hierover kunt u vinden op de website van het fort www.fortrammekens.nl/

Fort Rammekens
Ritthem / Vlissingen
Bouwjaar: 1547

502 - Doppelruppenunterstand

In de stelling staan in totaal 9 bomvrije bunkers, vier van deze bunkers zijn van het type 502. Twee exemplaren zijn van het type 501. En voor de munitieopslag zijn twee bunkers gebouwd van het type 134. Een klein stukje verder op bevind zich nog de grootste bunker van de Stp.Gr Schouwen en dit is de hospitaalbunker van het type 118a. De bouwnummers op Schouwen Duivenland zijn iets anders dan in een groot deel van Nederland want zoals u op onderstaande foto's kunt zien bestaan de bouwnummers eerst uit het W.N nummer met daarachter het twee cijferige nummer van de bunker. In onderstaand geval is dat dus 328 - 05.


502 - Doppelruppenunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32905

502 - Doppelruppenunterstand

Vanuit deze stelling (het Bataljons hoofdkwartier) werd het commando gevoerd over de gehele Stützpunktgruppe Schouwen. De activiteiten van Duitsers bestond voornamelijk uit het verdedigingen van de Oosterschelde en de Grevelingen. Hiervoor waren er op Schouwen Duivenland 3 kustbatterijen aanwezig, dit hoofdkwartier en het zwaarst met bunkers uitgebouwde vliegveld op Nederlands grondgebied. Dit alles werd zoals reeds vermeld vanuit onderstaande stelling geregeld.

502 - Doppelruppenunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32906

502 - Doppelruppenunterstand

In dit gedeelte van het Slotbos zijn vier bomvrije onderkomens gebouwd van het type 502. In alle bunkers zijn nog bijzondere delen van de originele camouflage te zien, maar wat bij dit exemplaar opvalt is dat het half over het bunkernummer is heen geschilderd.

502 - Doppelruppenunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32904

501 - Gruppenunterstand

De tweede en tevens laatste manschappenverblijf van het type 501. De bunker ligt op privé terrein en is daardoor niet vrij te bezoeken. Wel is de bunker daardoor nog in een zeer goede staat.

501 - Einfacher Gruppenunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32908

501 - Gruppenunterstand

In dit gedeelte van het Slotbos staan een zestal bomvrije manschappenverblijven welke geschikt waren gemaakt voor het onderbrengen van de circa 100 manschappen die deze stelling bemande. Twee van de bunkers waren van het type 501 en de andere vier waren van het type 502. Een extra detail is dat de meeste bunker zijn uitgevoerd in 3 meter dit beton, met uitzondering van de ingangszijde.

501 - Einfacher Gruppenunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32907

134 - Munitionsunterstand I

De twee munitiebunkers in het Slotbos zijn voorzien van behoorlijke vleugelmuren waardoor de ingangen netjes weggewerkt konden worden in de heuvel waarin de bunker zich bevind. De rede dat de bunkers niet ondergronds zijn gebouwd heeft te maken met het hoge grondwaterpeil in de stelling. Hierdoor konden de bunkers slecht gecamoufleerd worden behalve dan met een aardeafdekking.

134 - Munitionsunterstand I
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32910

134 - Munitionsunterstand I

In het 'Slotbos' zijn een tiental bomvrije ST bunkers gebouwd waaronder twee munitiebunkers van het type 134. Vrijwel al deze bunkers verkeren in een uitzonderlijk goede staat zoals is te zien op de onderstaande foto's. Let ook op het ST teken op de tweede foto.

134 - Munitionsunterstand I
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32909

118a Sanitätsunterstand

Het bunkertype 118a was een bomvrije hospitaalbunker waar in totaal 30 gewonden konden worden verzorgd. De bunker was als het ware in twee delen gedeeld waarvan het linkerdeel was bestemd voor de 'normale' gewonden en het rechterdeel speciaal was ingericht voor gewonden die tijdens een gasaanval besmet waren geraakt. Dit type is een uit de Westwall overgenomen type en is in Nederland een achttal keer gebouwd. Tegenwoordig word de bunker gebruikt door de brandweer en word jaarlijks een paar keer geopend voor publiek. Op de bunker zijn ook nog een aantal fraaie details te ontdekken zoals het 'ST' teken en restanten van het 'Kruis' wat er ooit op stond.


118a - Sanitätsunterstand
Baupunkt 329 - W.N.328 - Burgh Haamstede
Bataillonsgefechtsstand - Kmdt. Stp.Gr. Schouwen
Bouwnummer: 32902

VF52a

De 4e en laatste bunker van het type VF52a. Helaas is de bunker zwaar overwoekerd door planten en daardoor slecht zichtbaar op de foto's.

Vf52a - Gruppenunterstand  
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

VF52a

Alle 4 de VF52a's zijn nabij de 618 gebouwd en nog aanwezig. Op de plek waar tegenwoordig de gleuven zitten zaten ooit de ventilatieschachten maar deze zijn lang geleden al gesloopt. De bunkers hebben een lengte van 9,70 bij 8,60 m en verkeren in een redelijke staat.

Vf52a - Gruppenunterstand 
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

VF52a

Het bunkertype VF52a beschikt in veel gevallen over een extra dagverblijf welke bij de 4 exemplaren in W.N.Brunhild ontbreken. De stelling kreeg deze naam als eerbetoon aan de Duitse heldin Brunhide. De bunkers hebben een wanddikte van 1,5 meter en verkeren in een redelijke staat. Wel zijn ze allemaal afgesloten en dus niet van binnen te bezoeken.

Vf52a - Gruppenunterstand 
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

VF52a

In het park Toorenvlied zijn 4 bunkers gebouwd van het type VF52a. Dit type Verstärkt Feldmäßiger bunkers waren manschappenverblijven die hoofdzakelijk dienst deden voor de komst van de 622's. De bunker bestond uit een centrale gang met aan weerszijde een ingang en 2 kamers waarin elk 6 man gehuisvest kon worden. Tegenwoordig liggen de bunkers verstopt onder het zand of zijn weggewerkt tussen de bomen en struiken.

Vf52a - Gruppenunterstand
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

618

1 van de mooiste bunkers in het Middelburgse park Toorenvlied is ongetwijfeld het Regelbau 618 (Nachrichtenstand für höhere Stäbe) Ooit stonden er in Nederland 6 van dit type bunkers maar vermoedelijk is dit nog het enige overgebleven exemplaar. In de bunker stond de radio en telefoon apparatuur die het mogelijk maakte contact te leggen met commandoposten elders in Europa. Tegenwoordig is de bunker in beheer bij Stichting Bunkerbehoud die bezig zijn met het opknappen en openstellen van de Zeeuwse bunkers.




618 - Nachrichtenstand für höhere Stäbe
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

622

De eerste 4 bunkers die in het park Toorenvlied werden gebouwd waren dunwandige manschappenverblijven. Toen een jaar later de bombardementen alleen maar toe namen zijn deze vervangen door bomvrije bunkers van het type 622. In totaal werden er 5 van deze bunkers gebouwd waarvan er 2 in de jaren 60 zijn gesloopt na een brand in de naast gelegen villa. De meeste bunkers in Toorenvlied hadden het uiterlijkvertoon van een vredig boerderijtje en waren voorzien van een punt dak en geschilderde ramen en deuren. Hiervan zijn op de bunkers nog diverse restanten van terug te vinden.



622 - Doppelgruppenunterstand  
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

622

Walcheren behoorde tijdens de oorlog niet tot het W.B.N maar was onder verdeeld bij het 15e leger van Noord Frankrijk als K.V.A. 1A (Küstenverteidigungsabschnitt 1A) In deze sector werd de 39e Infanterie Division geplaatst welke uit circa 10.000 man bestond. In september 1942 werd er voor deze divisie met de bouw begonnen van circa 500 bunker welke op Walcheren en omstreken gebouwd diende te worden. Hiertoe behoorde ook het hoofdkwartier in het park Toorenvlied in Middelburg. Onderstaande foto's zijn van een manschappenverblijf van het type 622. De bunker ligt half onder de grond en daardoor is enkel de bovenkant zichtbaar.



622 - Doppelgruppenunterstand  
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied     
Bouwnummer: Onbekend

608

De bunkers in het park Toorenvlied te Middelburg zijn vrij te bezoeken en verkeren in een redelijke staat, wel zijn alle bunkers afgesloten op één 622 na. In het park zijn 10 bomvrije bunkers (ST) gebouwd bestaande uit de volgende types, 3x 608, deze zijn alle 3 nog aanwezig, 1x 618, ook deze bunker is nog aanwezig, 1x 645, dit was een Unterstand für eine küche en is in de jaren 60 gesloopt. En tot slot stonden er ooit 5 manschappenbunkers van het type 622. Twee van deze bunkers waren gebouwd van formstein en zijn samen met de 645 in de jaren 60 gesloopt, de andere drie 622's zijn nog aanwezig.



608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand     
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild   
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied      
Bouwnummer: Onbekend

608

Een opvallend detail is naast het feit dat deze niet van formstein is gemaakt en de andere twee 608's in het park wel het ontbreken van de Offener Beobachter en eigenlijk de hele vleugelmuur waar deze tobruk zich in zou moeten bevinden. In de nabijheid van de 608's zijn 3 manschappenverblijven gebouwd van het type 622 voor het personeel uit de 608's. De Duitsers hadden ook liever gezien dat er commandobunkers van het type 609 waren gebouwd omdat dit type uit 2 verdiepingen bestond en daardoor al waren voorzien van een manschappenverblijf. De rede waarvoor men echter toch voor het type 608 heeft gekozen heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met het hoge grondwaterpeil.


608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand   
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild 
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied    
Bouwnummer: Onbekend

608

Tijdens de bouw van de Atlantikwall werden er in Nederland 5 Divisiehoofdkwartieren gebouwd. Hiervan is tegenwoordig nog 1 Divisiehoofdkwartier van over en deze is te vinden in het park Toorenvlied in Middelburg. In het park werden een 35 tal bunkers gebouwd waaronder 3 commandobunkers van het type 608 (Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand) Een opvallend detail aan de 608's is dat er 2 zijn uitgevoerd in formstein en 1 met een ouderwetse bekisting, tevens is deze laatst genoemde ook niet voorzien van een aangebouwde Tobruk. In het park zijn na de oorlog vrijwel alle dunwandige bunkers (F.A) gesloopt maar de meeste bomvrije bunkers zijn nog aanwezig. Onderstaande foto's zijn van de eerste 608 welke zich naast het landhuis Toorenvlied bevind. Op de bunker zijn nog diverse restanten van camouflage te vinden in de vorm van geschilderde ramen en deuren.

608 - Batl.-, Abt-, Reg.-Gefechtsstand (Formstein)
Vlissingen - Ost 09 - W.N. Brunhild
Divisionsgefechtsstand - Toorenvlied 
Bouwnummer: Onbekend