Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is ongetwijfeld de belangrijkste verdedigingslinie uit de Nederlandse geschiedenis. De oorsprong van de linie gaat terug naar de 17e eeuw en droeg toen de naam Hollandse Waterlinie. De Nieuwe Hollandse Waterlinie dateert uit 1815 heeft als belangrijkste verschil dat ook Utrecht sindsdien tot de linie behoorde. De linie had een lengte van 85 kilometer en was gemiddeld 3 tot 5 kilometer breed. Het geheel begon bij de toenmalige Zuiderzee met Fort Pampus en liep via de vijf vestingsteden Muiden, Weesp, Naarden, Gorinchem en Woudrichem door tot aan de Biesbosch. De voltooiing van de linie was pas in 1870 gereed maar zou in de daarop volgende jaren continu verbouwd worden technische ontwikkelingen op het gebied van wapens en munitie.

Het doel van de linie bestond hoofdzakelijk uit het onderwater kunnen zetten van een groot gebied om de Vesting Holland heen. Hiervoor was een complex systeem van sluizen aangelegd welke waren onderverdeeld in deelgebieden. Hierdoor was het mogelijk de vesting Holland af te sluiten met een inundatie van circa 60 cm water. Dit werd te diep geacht voor de vijandelijke eenheden om er doorheen te lopen en te ondiep om er doorheen te varen. In de geschiedenis van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is deze 3 keer in werking gezet en wel in 1870 tijdens de Frans – Duitse oorlog, tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914 – 1918) en in 1939 – 1940 in de mobilisatie perioden vlak voor de Tweede Wereldoorlog.

In de perioden voor de Tweede Wereldoorlog zijn er in de linie honderden kazematten bij gebouw variërend van de groepsschuilplaatsen type P (Piramide Kazemat) als wel van het type G (Gietstalen Koepel kazemat) Van deze laatste zijn er nog maar enkele compleet aanwezig aangezien de Duitsers bijna alle koepels hebben omgesmolten voor hun eigen oorlogsindustrie. Ook werden vrijwel alle wegen die toegang boden tot de Vesting Holland uitgerust met wegversperringen van het type Aspergeversperring. Op plekken waar extra verdediging nodig werd geacht werden ook nog naast de overige kazematten en forten zogenoemde V.I.S. Kazematten gebouwd. Dit waren kazematten die waren voorzien van een mitrailleur of een kanon.

Na de Tweede Wereldoorlog bleek de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn nut te hebben verloren door het gebruik van vliegtuigen in de oorlogsvoering. Wat overbleef was een gigantisch stelsel van forten, kazematten, en schootvelden die vandaag de dag nog grote deels aanwezig zijn. Veel van de forten hebben reeds een andere bestemming gekregen en worden goed onderhouden. Veel van de wegversperringen zijn opgeruimd of zijn of weggewerkt onder nieuwe laag asfalt. Wel zijn op veel locatie de uiteindes van deze Aspergeversperringen nog goed zichtbaar. De Kazematten zijn ook nog in grote getallen aanwezig en doemen overal op in de weilanden en op of rond de akkers.

De afgelopen jaren hebben wij een klein gedeelte van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bezocht waarvan het grootste gedeelte nog op een harde schijf staat de wachten om geplaatst te worden. Het lijkt ons voor de toekomst een leuke uitdaging om de hele linie eens te bezoeken maar of dat echt gaat gebeuren zal te toekomst uitwijzen. Onderstaand in ieder geval het gedeelte wat al online staat.

Informatie

Groep A - Naarden

Vak A - Muiden

Vak B - Weesp

Groep B – Nieuwersluis

Vak A – Nederhorst den Berg

Vak B – Mijnden

Groep C - Utrecht

Vak D - Liesbosch

Vesting Muiden - Nieuwe Hollandse Waterlinie

Muiden was tot 1926 een vestingsstad welke tot januari 1901 behoorde tot de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Vanaf dat jaar viel de vesting onder de Stelling van Amsterdam die als een brede kring om Amsterdam lag en gedeeltelijk parallel liep aan de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Muiden kende een belangrijke zeesluis die essentieel was bij het inunderen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Vandaag de dag heeft de Vesting Muiden geen militaire betekenis meer maar de sporen uit de krijgsgeschiedenis zijn hier nog volop aanwezig. Enkele markante gebouwen uit deze geschiedenis zijn onder andere de Kazerne aan het Vestingsplein, de Westbatterij, het Muizenfort en uiteraard het Muiderslot. Ook zijn nog altijd enkele delen van de vestingwallen aanwezig met daarop enkele bakstenen gebouwen. Voor meer informatie over de gebouwde kazematten voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog in en om Muiden zie dan "Kazematten en Versperringen - Muiden en Muiderberg"

W.N.112 M - Gemeinschaftslinie Den Helder

Stelling Afsluitdijk

In 1927 is de Staat der Nederlanden begonnen met de bouw van de waterkering tussen Friesland en Noord Holland. Deze dijk, beter bekend als de Afsluitdijk werd in 1932 voltooid en een jaar later in 1933 opengesteld voor het wegverkeer. Een bijkomend probleem was dat door deze dijk de marine haven in Den Helder en de Vesting Holland kwetsbaar was geworden voor aanvallen van uit het noorden. Om deze gaten in de verdediging van Nederland te dichten zijn er weerszijde van de Afsluitdijk stellingen gebouwd. Aan de Friese zijde werd Stelling Kornwerderzand aangelegd bestaande uit 17 kazematten in 3 linies. 9 van deze kazematten waren uitgerust met mitrailleurs en er zijn 2 kazematten gebouwd voor kanonnen. Voor de luchtverdediging werden er ook 2 kazematten gebouwd en er was een kazemat waar van uit de commandovoering plaats vond. Voor de stroomvoorziening van de stelling waren er 3 kleine aggregaatkazematten. En ten slotte is er in 1934 nog een extra kazemat bijgebouwd voor een zoeklicht en een aggregaat.

Aan de Noord Hollandse kant verscheen een soort gelijke stelling welke de naam Stelling Den Oever droeg, refererend aan het naast gelegen plaatsje Den Oever. Dat deze verdedigingswerken niet voor niets zijn gebouwd werd tijdens de meidagen van 1940 al snel duidelijk toen er aan de Friese zijde van de dijk de "Slag om de Afsluitdijk" werd uitgevochten. De Nederlandse troepen die in minderheid waren wisten toch min of meer de slag te winnen.

Tegenwoordig zijn aan weerszijde van de dijk vrijwel alle kazematten nog aanwezig. Aan de Friese zijde worden de verdedigingswerken beheerd door het Kazemattenmuseum welke enkele kazematten in gebruik heeft voor exposities. Ook zijn hier enkele Duitse bunkers te vinden die hier later in de oorlog door de bezetters zijn gebouwd. Eén nadeel aan deze zijde is wel dat alle kazematten zijn afgesloten en je vrijwel nergens even binnenin een kijkje kan nemen. Aan de Noord Hollandse zijde van de dijk zijn de meeste kazematten wel te betreden, althans tijdens ons bezoek rond 2014. De foto verslagen omtrent onze bezoeken aan deze stellingen kunt hier hieronder bekijken. 

IJssellinie - Tweede Wereldoorlog

De IJssellinie is een Nederlandse verdedigingslinie welke aan het einde van de jaren 30 van de vorige eeuw is gebouwd langs de rivier de IJssel. Geografisch loopt de linie van Arnhem, via Zutphen, Deventer en Zwolle tot aan het IJsselmeer bij Kampen. De linie bestond uit een groot aantal kazematten van het type S3a Stekelvarken, Flankerende betonkazematten type B, en gietstallen koepelkazematten van het type G. Ter hoogte van bruggen over de rivier werd de linie extra verdedigd door zogenoemde Rivierkazematten waarvan er nog enkele resteren bij Zutphen en Zwolle. Helaas is tegenwoordig zo'n 95% van de IJssellinie gesloopt en zijn er op enkele punten nog kazematten terug te vinden. Onderstaand treft u de kazematten die wij de afgelopen jaren hebben bezocht waarvan het overzicht begint bij de Rivierkazemat Kampen Noord en via Hattem bij Zwolle verder de IJssel afloopt richting het eindpunt. Na de Tweede Wereldoorlog is er onder de dreiging van de Koude Oorlog wederom aan de IJssellinie gewerkt waarvan u het resultaat hier kunt bekijken.

Frieslandriegel

De Frieslandriegel of Assener Stellungen was een Duitse verdedigingslinie die vanaf 1944 is aangelegd door de provincies Overijssel, Drenthe en Groningen. Hoewel de naam Frieslandriegel en ook Assener Stellungen naoorlogse bemanningen zijn worden deze toch veelvuldig toegepast in de geschiedschrijving. De linie die eigenlijk uit enkele losse verdedigingslinies bestond begon bij de IJssel in Arnhem waar het aansloot op de Westwall. Vanaf Arnhem liep linie via de IJssel richting Zwolle waar het vervolgens via tankgrachten dwars door Overijssel aansloot op de Drentse Hoofdvaart. Dit gedeelte werd door de Duitsers aangeduid als de IJsselstellung of ook wel de IJssel-Bogen Stellung.

Vanaf de Drentse Hoofdvaart ging de linie over in een aantal andere linie's die werden aangeduid als de Erika Stellung, de Dahlie Stellung, en de Aster Stellung. Deze linies liepen door Drenthe heen waarvan de Aster Stellung bij Groningen weer aansloot op de Goldraute Stellung die liep tot aan de kust bij Delfzijl.

Het doel van de linies was de geallieerde opmars te vertragen die vanaf 1944 steeds verder optrok richting Duitsland. De linies zijn ook heel anders van opbouw zoals bijvoorbeeld de Atlantikwall en de eveneens pas laat in de oorlog gebouwde Pantherstellung. Mede door het gebrek aan bouwmaterialen en de tijdsdruk bestonden de linies hoofdzakelijk uit tankgrachten en loopgraven die zijn gegraven door dwangarbeiders uit werkkampen in de Omgeving. Dit is ook de rede dat er van de linies weinig is bewaard gebleven. De tank en loopgraven zijn na de oorlog weer dichtgegooid of zijn opgenomen in het reeds bestaande netwerk van slootjes en grachten.

Wie echter enig onderzoek doet naar deze linies zal toch tot de conclusie komen dat er nog best veel overblijfselen van zijn terug te vinden. Vanaf de IJssel bij Zwolle is vrijwel de hele tankgracht nog aanwezig tot aan Overijsselse Vecht. Aan weerszijde van de Vecht staan ook nog stukken tankmuur die aansloten op de daar aanwezige tankgrachten en instaat waren om de dijken langs de Vecht af te sluiten. In Drenthe langs de Drentse Hoofdvaart zijn altijd nog enkele kochbunkers te vinden en op het Balloërveld bij Balloo zijn nog diverse grote stukken loopgraaf vaag herkenbaar aanwezig. En zo zijn er nog vele andere bijna vergeten plekken die herinneringen oproepen aan één van de wanhoopsdaden tot het behoud van het duizend jarige rijk.

Onderstaand vind u enkele locaties die wij in het verleden hebben bezocht.

Eerste Wereldoorlog

De Eerste Wereldoorlog ook wel de Grote Oorlog genoemd, was een wereldoorlog die in Europa begon op 28 juli 1914 en tot 11 november 1918 duurde. Hoewel Nederland geen deel heeft genomen aan deze oorlog zijn er wel diverse overblijfselen te vinden in de vorm van kazematten uit de mobilisatie perioden, vluchtelingenkampen, graven en monumenten.